Арассыыйа үгүс куоратыгар олоҥхолообута

Муус устар 4 күнүгэр киэн туттар биир дойдулаахпыт, Нам улууһун, Таастаах нэһилиэгин Ытык киһитэ, үлэ ветерана, норуот ырыаһыта, Ийэ олонхоһут Афанасий Егорович Соловьев-Соһу төрөөбүтэ 90 сыла туолла.

Оҕо сааһа

Улуу Туймаада Эбэ Хотун улахан балтыгар, хоһоонньут эрэ хоһуйбут, ырыаһыт эрэ ыллаабыт Эҥсиэли уйгу-быйаҥ хочотун арҕаа эҥэригэр куруң-лааҥкы мастардаах, курдууруга лаҥхалаах, 112 чаркыллар сүүрүктээх Чаакыйа үрэҕин биир түбэтигэр бурбуруолаах, кыстык угун саҕа саха балаҕаныгар сырдык-ыраас дууһалаах ийэттэн, булчут-алчыт Лэһэн уола Дьөгүөрдээн диэн аҕаттан 1935 сыллаахха Охоноос төрөөбүтэ.

Биир сааһын туолуор диэри иринньэх, бар баас буолан, киһи көрөн дьулайыах оҕото үһү. Ийэлээх аҕата сүбэлэһэн баран, арааһа оҕо турумаары гынна дии санааннар, сайылыкка тахсыы саҕана күрэтэннэр, Андылаах диэн алааска олорор ийэтин бииргэ төрөөбүт убайыгар Махсыым диэн киһиэхэ иитиэххэ биэрэллэр. Онон төрөппүт таайыгар иитиллэн, киһи-хара буолбут.

Ол курдук олордоҕуна, алта саастааҕар Аҕа дойду Улуу сэриитэ саҕаламмыт. Саха дьоно сайылыкка тахсан, торҕо түптэ унааран, тиэргэн иһигэр ынах-сүөһү маҥыраан, атыыр оҕус айаатаан бэйэтэ туспа киһи сүргэтин көтөҕөр дьиктилэрин көрөн улааппыта. Кэрии тыаҕа кэҕэ этэрэ, чыычаах ырыата, оҕо аймах чаҕаарар саҥата биир кэм кутуллан иһэрэ.

Сайын от үлэтэ саҕаланан, турар-турбат барыта күөх быйаңы сомсууга күүрээннээх үлэҕэ туруммуттара. Сити курдук үлэ-хамнас туһугар сырыттахтарына, этиң эмискэ тэлэ тэппитинии, сир-дойду ахсын, алаас аайы «Сэрии, сэрии буолла!» диэн сурах соһумардык тилийэ көппүтэ. Күннэри-түүнэри бэрт тиэтэлинэн аармыйаҕа ыҥырыллар саастаах эр дьону, эдэр уолаттары бэбиэскэ туттаран испиттэрэ. Ходуһаҕа оттуур сэптэрин-сэбиргэллэрин хаалларан, дьиэлэригэр кэлэн кэргэттэрин-оҕолорун кытта быраһаайдаһаат, үргүлдьү Баалла сайылыгар мустубуттара.

Аармыйаҕа барааччылары атаарыыга кырдьаҕас оҕонньоттор алгыс бөҕөтүн эппиттэрэ: «Саалаахтан самнымаҥ, өрөгөй үрдээн, кыайыы-хотуу көтөллөөх этэҥҥэ эргиллээриҥ!» – дэспиттэрэ. Хорсун-хоодуот уолаттар: «Этэҥҥэ олоруҥ! Кыайан-хотон эргиллиэхпит, биһигини суохтаппат курдук үлэни-хамнаһы кыайахото тутуҥ!»

Ол кэнниттэн дьоннорун кытта быраһаайдаһан, айан суолун устун ботуоҥка сүгэһэрдээх бара турбуттара. Төрөөбүт алаастарын туораан иһэн, тохтооннор кэннилэринэн хайыһан, эбэлэрин тула өртүн одуулаан көрөн турбуттара. Онно бэрт үгүһү санаан аастахтара. Афанасий кыра балтытынаан аҕаларын сайыһан харахтарын уута тахсан, тиэргэн сүллүгэс сиэрдийэтигэр биллэҕэ түһэн көрөн хаалбыттара. Онно баара харах уутун тохтуута, абасата саҥалар иһиллиилэрэ – ити барыта соһуччу истииттэн. Колхоз үлэтин кыайар чулуу дьонноро ийэ дойду көмүскэлигэр барбыттара.

Фронтан ким ханна сэриилэһэ сылдьан кыргыһыы толоонугар геройдуу өлбүтүн туһунан биллэрии кэлэн, үгүс харах уута тохторо. Маннык кытаанах кэмнэргэ туһааннаах дьоннорго улахан охсуу этэ. Таастаахха сэрии кэмигэр тулаайах оҕолор аччыктааһын эрэйин муҥун эттэринэн-хааннарынан билэн улааппыттара. Ол кэмнэргэ сокуон олус кытаанах, хам аччык сылдьан бааһынаттан биир эмэ 113 бурдук куолаһын хомуйан сиир кутталлаах да кэмнэрэ бааллара.

Нуорма сиир баҕаттан, үс сүүс грамм бурдукка тиксээри, ийэтин кытта үс оҕону аһатаары сайыҥҥы өҥүрүк куйааска буһан-хатан, от үлэтигэр көлө иччитэ буолан үлэлэһэрэ. Хоргуйан өлүү үксээн барбыта. Үлэни-хамнаһы кыайбат, оҕото-уруута суох оҕонньорэмээхсин, күн сирин саҥа көрөн эрэр оҕолор хогуйан өлбүттэрин илэ хараҕынан көрбүтэ.

Хам аччык сылдьар ийэлэр, эдэр дьахталлар хоргуйан өлбүт дьону хомуйан, буор хаһан хастыы да киһини, оҕону биир ииҥҥэ уган уҥуох тутан көмөллөрө. Сэрии ыар кэмнэригэр модун, хорсун санаалаах буолан, кытаанах олоҕу тулуйан аастахтара. 1942 сыллаахха ийэтэ элбэх оҕолооҕунан,

Таастаах сэттэ кылаастаах оскуолатыгар остуораһынан киирбитэ. Нуорма баара, онон өллөнөн олорбуттара. Ол саас аҕалара өлбүтүн туһунан биллэриини илиилэригэр туппуттара. Таастаах оскуолатын эдэр учууталлара бары кэриэтэ аармыйаҕа барбыттара. Сэрии ыарахан кэмнэригэр Таастаах оскуолатыгар төрдүс кылааска үөрэнэ сылдьан, улахан убайа П. Е. Соловьев үөрэҕин быраҕан, аһыыр баҕаттан «Искра» колхозка барбыта.

1942-43 сыллаахха Таастаах нэһилиэгин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Татьяна Иннокентьевна Лаврентьева уонна олохтоох нэһилиэнньэ кыһамньытынан, эстибит-быстыбыт сэрии тулаайахтарын хомуйан, бэрт элбэх оҕону Хамаҕатта детдомугар киллэрбиттэрэ.

Детдомнааҕы сыллар

1943 сыллаахха сайын от-мас ситэн-силигилээн турдаҕына, бэс ыйын бүтэһик күннэригэр сэттэ-аҕыс оҕону Татыйаас диэн ааттаах дьахтар тэлиэгэлээх оҕуска тиэйэн, аара суолга хас да хонон, аһыыр астара мас логуун уһааччыкка кутуллубут суорат уонна чабычахха симиллибит иэдьэгэй ыһыктаах, бэрт кэмчи нуорманан аһаан, сыккырыыр тыыннара эрэ ордон, Хамаҕатта буоругар үктэммиттэрэ. Детдомңа киирээттэрин кытта карантиңңа сытыаран, сууйан-тараан, таҥастарын-саптарын уларытан, аһаансиэн сэниэ ылан, үтүө ыраас санаалаах көрөөччүлэр илиилэригэр киирэн киһи-хара буолбуттара. Билиилэрэ-көрүүлэрэ күнүн ахсын үксээн испитэ. Иитээччилэрэ хаһан да бүппэт үгүс остуоруйалары, кэпсээннэри уустаан-ураннаан кэпсииллэрэ, ырыаҕа, хоһоону ааҕарга үөрэтэллэрэ.

Күһүн оскуолаҕа бары бииргэ түмсэн бараллара. Оччолорго Хамаҕатта эргэ оскуолатыгар үөрэнэллэрэ. Онно иитээччилэринэн Ольга Васильевна, Анна Ильинична этилэр. Кинилэр бэрт үгүс үлэни ыыталлара. Октябреноктар, пионердар, комсомоллар тустарынан бэрт үгүс холобурдары аҕалан, патриотическай тыыҥҥа иитэллэрэ. Олоххо чиэһинэй, кырдьыксыт буоларга уһуйаллара. Ол кэлин кинилэр олохторугар улахан сабыдыалы биэрбитэ.

Сурукка-бичиккэ үөрэппит бастакы учуутала А.Я. Туласынова этэ. Олорор сирдэриттэн тэйиччи соҕус остолобуой баара. Тулаайах оҕолор, туллук үөрүн курдук үөрдүһэн, эйэ-дэмнээхтик олорбуттара. Улахан саастаах уолаттар-кыргыттар кыра оҕолору көрө-истэр, бэрийэр этилэрэ. Оччотооҕу оҕолор аһыныгас, ыраас санаалаахтара.

Сайын ахсын арҕаа буолак кэтэҕэр тахсан сынньанан, оонньоонкөрүлээн, күөх дуолга көҥүл көччүйэн, күөлэһийэн киирэллэрэ. Боротуока ыраас уутугар сөтүөлээн, сынньалаҥы бэһиэлэйдик атаараллара.

Сэрии уота сэллиэхтээҕэр өссө күүһүрэн испитэ. Күнтэн-күн биһиги байыаннай чаастарбыт кимэн киириилэрэ өссө күүһүрэн тэтимирэн барбыта.

Аҕа дойду сэриититтэн эргиллэн кэлээтин кытта Роман Семенович Парникову оройуон үрдүкү салалтата Хамаҕатта детдомун үлэтин-хамнаһын өрө тардыыга директорынан анаан ыыппыта. Кэлээт да үлэ-хамнас үөһүгэр түспүтэ. Роман Семенович ыраас дууһалаах, киэҥ билиилээх, уопсай тылы дөбөҥнүк булумтуо, үлэтигэр өрүү тиэтэйэ сылдьар,, киһи киэнэ саарына, киһи киэнэ кэрэмэһэ этэ.

Аҕалыы аһыныгас майгытынан, үөрэтэ-такайа сылдьарынан, аан бастакынан тулаайах оҕолор куттарын-сүрдэрин туппута. Оҕолору үөрэххэ, үлэҕэ, киэҥ билиигэ уһуйбут киһинэн биллэр. Билигин Саха сирин үрдүнэн хотунан-соҕуруунан тарҕанан, Нам детдомугар иитиллибит оҕолор үксүлэрэ үөрэхтэнэн, туһалаах дьон буолан үлэлии-хамсыы сылдьаллар.

1945 сыл ыам ыйын 9 күнэ! Өстөөҕү арҕаҕар тиийэ бүтэһиктээхтик үлтү сынньан, кыайан-хотон өрөгөйдөөбүттэрэ. Кыайыы үөрүүтүн көрсүбүттэрэ. Үөрбүт-көппүт дьон сирэйэ-хараҕа үөрүү кыымынан чаҕылыһара. Оройуоҥҥа – үөрүүлээх миитин. Роман Семенович оройуон кииниттэн кэпсэтиһэн, полуторка массынаны булан, детдомовецтары онно олордон, Кыайыы күнүгэр оройуон устун күүлэйдээбиттэрэ. Сибэкки дьөрбөтүн өрө уунан Кыайыы күнүн уруйдаабыттара-айхаллаабыттара.

Утуу-субуу аармыйаттан ардах-буулдьа анныттан түөстэрэ толору уордьан, мэтээл наҕараадалаах орпут дьон кэлэн испиттэрэ. Суоһар уоттаах сэрии туһунан бэрт үгүһү кэпсииллэрэ. Сэрии саҕаланыаҕыттан Таастаах нэһилиэгинэн Горнайга, Бүлүү оройуонугар ааһар айан суола баара. Сэрииттэн улаханнык эмсэҕэлээбит фронтовиктары дьаамтан дьаамҥа тиэрдэн иһэллэрэ. Кыһыңңы бытарҕан тымныыга мөлтөх таҥастаах-саптаах дьахтар, эдэр оҕо киһи таһар-тиэрдэр кытаанах үлэтэ этэ. Сэрии уурайан, эйэлээх олох эргийбитэ. Колхоз үлэтэ-хамнаһа күүһүрбүтэ.

Сэрииттэн эргиллибит буойуннар уйгулаах-быйаңнаах олоҕу уһанса үлэ үөһүгэр түспүттэрэ. От-бурдук сирэ кэҥэтиллэн, оҥоһуллан барбыта, саҥа бөһүөлэги тутуу үлэтэ саҕаламмыта.

1946 сыллаахха – Намҥа Кыайыы ыһыаҕа. Хас нэһилиэк аайыттан чулуу бөҕөстөр, быһыйдар, сүүрүк сылгылар кэлэн, күөн көрсөргө бэлэм этилэрэ. Ырыаһыт, тойуксут, үҥкүүһүт бөҕөтө мустан, көрү-нары көҕүлүттэн тутан, ыһыах түһүлгэтин үрдүнэн оһуохай дьиэрэйбитэ. Күөх кырыс үрдүгэр илии-атах оонньуута, хапсаҕайдьыт уолаттар хапсыһыылара, сүүрүк аттар илин-кэлин түсүһүүлэрэ биир кэм дьон саҥатынан өрө ньиргийэн турара. Бу ыһыахха сиэрэй көстүүмнээх Саха сиригэр киэҥник биллэр олоҥхоһут, тойуксут, ырыаһыт улуута, артист Устин Нохсоороп оһуохайа өргө диэри салҕанан барбыта. Чуор куолаһа оҕо киһиэхэ кулгааҕар иһиллибитэ иҥэн хаалбыт. Хайдах эрэ ис-иһиттэн иэйэн-куойан, итийэн-кутуйан туран үҥкүү тылын бэрт уһуннук эппитэ.

Бу ыһыахха былыргылыы симэхтээх аттары оҕо аймах мустан, кэрийэ сылдьан сөҕө-махтайа көрөллөрө. Ыһыах кэнниттэн ийэтин убайа фронтовик Махсыым Луукус кинини иитиллэн киһи-хара буолбут детдомуттан илдьэ барардыы кэлбитэ. Бургунас ынах муоһун курдук дьүөрэлэһэн үөскээбит, бииргэ үөрэммит, оонньообут көрүлээбит доҕотторуттан арахсара ыарахан курдук этэ.

Таастаахха эргиллии

Алгыстаах айан суолугар барардыы оҥостон тэриммитэ. Ыһыахха көрбүт симэхтээх аттан биир үүт кэрэ аты миинэн, киһи тэҥэ суох буолан, үөрэ-көтө Хамаҕатта детдомуттан дойдутугар Таастаахха аттаммыта. Сайыҥҥы куйаас күн этэ. Кэрии тыаҕа кэҕэлэр көҕүһэ-көҕүһэ этэн чоргуһаллара. Күөрэгэй ырыата биир кэм тохтоло суох үөһэттэн кутуллара. Ырыа чыычаахтар ыллыах дэһэрдии биир кэм күйгүөрэн, көрү-нары тардаллара.

Сир-дойду барахсан көрүөхтэн эриэккэс сиэдэрэй солко симэҕин кэтэн, ситэнтупсан ахан турара. Аара алаастар аайы торҕо түптэ унааран, биир кэм субуллан устара. Хороҕор муостаах хойдубут, сыспай сиэллээх сыбыытаабыт сирэ-дойдута эбит.

Таайа Махсыым сэрииттэн улахан араанньалаах кэлбитэ. Сэриини этинэн-хаанынан билбит буолан, үгүс мүччүргэннээх сырыыларын туһунан суолу быһа кэпсиирэ.

– Оҕолор, эһиги дьоллоох олоххо тиийэн кэллигит. Үлэни, үөрэҕи баһылааң олоххо туһалаах дьон буола үүнүҥ! Аҕа дьону ытыктыыубаастыы көрүҥ! Ол буолуо эһиги дьолгут, – диэн мэлдьи үөрэтэрэ, өйдөтөрө.

Хас да күн устата айаннаан, төрөөбүт дойдуларын булбуттара. Эбэтэ Өкүлүүнэ эмээхсин үөрүүтүттэн ытамньыйа-ытамньыйа хам кууһан туран, сылыы-сыллыы таҥараҕа кириэстэнэн үҥэн киирэн барбыта.

– Мин эйигин өлбүтэ буолуо дии санаабытым. Олох мөлтөх туруктаах оҕо барбыта ээ, – диэбитэ.

– Онтум баара, хата, таҥара көмөлөһөн, оҕом барахсан тыыннаах эргиллэр күннээх эбиккин, – диэн үөрээхтээбитэ.

– Саҥа уол кэллэ, – дэһэ-дэһэ онтон мантан быгыахтаһан чинчийэ көрөллөрө. Кэлин бодоруһан, билсэн-көрсөн, оҕо-оҕо курдук күлэүөрэ оонньообутунан барбыттара. Киэһэ ахсын титиик тиэргэнигэр ыанньык ынахтарга түптэ оҥороллоро. Тиэрбэстэн ньирэй хомуйан аҕалар көмө дьон этилэр. Бэрт кыраттан саҕалаан, тыа сирин олоҕор ол-бу үлэҕэ сыстан-үөрэнэн барбыта. Сайынын оттоһоро, кыһынын интернакка олорон үөрэнэрэ. Таастаах начальнай оскуолатын бүтэрэн, Намҥа киирэн үөрэммитэ. Онтон кэлин Партизан сэттэ кылаастаах оскуолатын бүтэрэн баран, үөрэхтэн уурайан дойдутугар тахсан, «Тельман» аатынан колхозка араас үлэҕэ эриллэн-мускуллан барбыта. Эмиэ кураан дьыллар саҕаламмыттара. Өҥ үүнүүлээх алаастар уулара быстан оҥойо уолбуттара. Сир-дойду курааннаан хайыта хаппыта. Былыт курдук устан, аһыңа бииһэ өрө турбута. 50-с сыллар кэннилэриттэн колхозтары бөдөҥсүтүү үлэтэ тэтимнээхтик саҕаламмыта.

Таастаах нэһилиэгин дьоно Кыһыл Сыырга, Партизаңңа утуу-субуу көһөн киирбиттэрэ. Онон бөдөҥсүйбүт Жданов аатынан колхоз буолбуттара. Сааскы ыһыы үлэтэ, от-бурдук хомуура олус көхтөөхтүк барара.

Эт-хаан өттүнэн сайдыыга тыа сирин ыччата спордунан үлүһүйэн, күүскэ дьарыктаныы саҕаламмыта. Афанасий чэпчэки атлетиканан (сүүрүүнэн) дьарыктаммыта. 1956 сыллаахха Нам оройуонун киинигэр үөрүүлээх-көтүүлээх быһыыга-майгыга саҥа стадион аһыллыбыта. Бэс ыйын 25 күнүгэр 3000 м. сиргэ сүүрүүгэ бастаан, оройуон саҥа рекордун олохтообута. 1959 сыллаахха Саха сирин ыччаттарын иккис фестивалыгар кыттан, оройуоҥҥа аан бастаан Намҥа аччыгый марафоңңа, ол эбэтэр 30 км сиргэ, уонча буолан урукку райсовет дьиэтин таһыттан стартка тахсыбыттара. Онно бастакы миэстэни ылбыта. 1957 сыллаахха Саха сирин ыччаттарын фестивалыгар кыттар чиэскэ тиксибитэ. Кэлин райком линиятынан Таастаах сельскэй кулуубун сэбиэдиссэйинэн ананан, хас да сыл үлэлээбитэ. 1960 сыллаахха «Нам» совхозка рабочайынан киирэн, кэлин тутуу биригээдэтигэр киирсэн болуотунньуктаабыта. 1969 сыллаахха Өлүөхүмэ оройуонугар Первэй Нөөрүктээйигэ, кэргэнин дойдутугар, көһөн кэлэн олохсуйбута. «Дмитровскай», «Нөөрүктээйи» совхозтарга үлэлээбитэ. Кэлин «Нөөрүктээйи» совхозка эдэр ыччат тутуутун биригээдэтин салайбыта..

Олоҥхо эйгэтигэр

1979 сыллаахха Ленскэйгэ, Дьокуускайга Саха сирин фольклорун фестивалыгар кыттан, олоҥхоттон быһа тардан, чабырҕахтары толорууга бастакы уонна иккис степеннээх дипломнарынан наҕараадаламмыта. Ленскэй, Мирнэй, Нерюнгри куораттарга Өлүөхүмэ концертнай программатыгар киллэриллэн, сахалыы тойугу, чабырҕаҕы толорууга сэҥээриини ылбыта. 1993 сыллаахха Санкт-Петербурга Америка биллиилээх ученайа Альберт Бейтс Лорд кэриэһигэр аналлаах норуоттар икки ардыларынааҕы научнайпрактическай конференцияҕа кыттыыны ылбыта. Аан дойду биллиилээх ученайдарын ортотугар бэйэтин олоҥхотун: «Көстөөх сиртэн өрүкүйэн көстөр нэлим көмүс сиэллээх үүт кэрэ аттаах, уот болот оонньуурдаах Уолан Дохсуну» толорон, киэҥ сэҥээриини ылбыта. Ити курдук Дьокуускайынан, Чурапчынан сылдьан олоңхолообута. Дьокуускайдааҕы телевидениеҕа «Кылыһах» биэриигэ уһуллан, күөх экраҥҥа тахсыбыта. Фондаҕа ананан, олоҥхото телевидениеҕа уһуллан ууруллубута.

Афанасий Егорович бэйэтин республикатын иһинэн эрэ олоҥхолуур буолбакка, Сахатын сирин чиэһин көмүскээн 1997 сыллаахха Япония киин куоратыгар Токиоҕа фольклор фестивалыгар ийэ олоҥхоһут Д. А. Томскаялыын кыттыбыт. Икки чааһы быһа аан бастаан уһуннук олоҥхолоон дьоппуон омугу сөхтөрбүт. Кини дойдутун дьонугар-сэргэтигэр, ордук ыччакка уонна омук сиригэр олоҥхолоон чаҕылхай талаанын көрдөрөр, Саха омук өбүгэ саҕанааҕы айымньытын тилиннэриигэ, чинчийиигэ бэйэтин үлэлэрин киллэрэн биһирэбили ылар ытык кырдьаҕас.

Ханна да сылдьарын тухары «Хайдах олоҥхоһут буолбуккунуй?» диэн ыйыталлара. Ол эппиэтэ судургу этэ. Радионан народнай ырыалары, тойуктары, РСФСР уонна Саха АССР народнай артиһа Г.Колесов П.А.Ойуунускай Ньургун Боотур» олоҥхотун толороллорун истэн үөрэммитэ. Ону тэҥэ оҕо сылдьан, Нам оройуонун алын Таастаах олохтооҕо М. И. Зырянов диэн олоҥхоһут оҕонньор «Күн Куо» диэн олоҥхоттон быһа тардан толорорун истэрэ. Улаатан баран, норуот ырыаһыта, олоҥхоһут П. Ядрихинскай – Бэдьээлэ оҕонньор тойугун, грампластинкаҕа уһуллубут олоҥхотун истибитэ. Ити дьоннор ыллыыр-туойар дьоҕурдара Афанасийы ыллыырга-туойарга уһуйбут буолуохтарын сөп. Бэйэтин төрдүгэр ырыаһыт, олоҥхоһут суох. Онон баҕалаах буолан дьарыктанан, ыллыыр, туойар, олоҥхолуур буолбута. Ким баҕалаах, дьоҕурдаах киһи туойуон-ыллыан сөп эбит диэн санааҕа кэлбит. Первэй Нөөрүктээйи оскуолатыгар «Сыккыс» оҕо фольклорнай куруһуогун аһан, үс кыһын устата үлэлэппитэ. Кэтээн көрүүтүнэн, оҕолор тойукка, оһуохайга, чабырҕахха дьоҕурдаахтара биллибитэ. Олоҥхо курдук жанрга холонон көрбүттэрэ.Сорук Боллур ырыатын толорон биһирэнэллэрэ.

Кэргэнэ Екатерина Максимовна «Нам» совхоз, оройуон, республика үрдүнэн биллэр ньирэй көрөөччү этэ. Өлүөхүмэҕэ да үлэлээн, үрдүк кирбиилэри ылбыта. Икки уол оҕолоохтор, совхоз рабочайдара. Афанасий Егорович – бастың олоҥхоһут. 2008 сылга «Ийэ олоҥхоһут» дипломун ылбыта. СР президенэ В.А. Штыров анал ыйааҕынан ый аайы 33 тыһыынча солкуобайдаах стипендия анаммыта. Бу улахан үөрүү, ситиһии, өр сыллаах айымньылаах үлэтэ үрдүк сыанабылы ылбытыттан үөрэбит уонна биир дойдулаахпыт кыайыытынан киэн туттабыт.

Түмүк

Афанасий Егорович Соловьев – Ийэ олоҥхоһут. Кини олоҥхолоро элбэхтик толоруллан, чочуллан, үс түһүмэхтээх кинигэ буолбута. Бэйэтин диискэтин таһаартарбыта. Ол диискэтин Таастаах оскуолатын «Куорсун» куруһуок оҕолоругар бэлэхтээбитэ. Афанасий Егорович бэйэтин сүдү кылаатынан саха омук омук буоларыгар тугунан да кэмнэммэт улахан оруоллаах. Кини запистара саха радиотын фондатыгар бааллар, олоҥхолуурун таһынан Ийэ олоңхоһут эдэрдэргэ маастар-кылаас биэрэрэ, олоҥхону хайдах үөрэтэргэ, өйдүүргэ, толорорго сүбэ-ама биэрэрэ.

«Республикам нуучча тыллаах куораттарыгар барыларыгар сырыттым. Истэллэр, сэргииллэр уонна нууччалыы тоҕо олоҥхолообоккун», — диэн интэриэһиргииллэр», — диэн Афанасий Егорович сэһэргээбитэ.

Маннык айылҕаттан айдарыылаах, сэдэх талааннары биһиги харыстыахтаахпыт, өйөбүл буолуохтаахпыт, историяҕа кэрэ кэпсэл гынан хаалларыахтаахпыт. Мин маннык биир дойдулаахпынан киэн тутуннум, киниттэн холобур ылабын

С.С. Михайлова, «Нэһилиэк историята» элективнэй курска аналлаах үөрэтэр босуобуйаттан