Бэдьээлэ олоҕун ыллыга – биһиги кэскиллээх суолбут
ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ, Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, талааннаах норуот ырыаһыта, биллиилээх олоҥхоһут Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай – Бэдьээлэ төрөөбүтэ 125 үбүлүөйдээх, итиэннэ Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Култуура сылларынан «Бэдьээлэ олоҕун ыллык суолунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-практическай конференция кини аатын сүгэр Олоҥхо дьиэтигэр буолла.
Ыалдьыттары, кыттааччылары хомус дьүрүскэн тыаһынан, арчы буруотунан, алаадьынан, кымыһынан күндүлээн, үөрэ-көтө көрүстүлэр.
Саха сиэринэн аал уоту оттон Владимир Сыромятников арчылаан, ыраастаан, алгыс сиэрин-туомун толордо. «Ленскэй нэһилиэк» ТСТ баһылыга Петр Сокольников, улуустааҕы култуура уонна духуобунай сайдыы салалтатын специалиһа Ирина Винокурова, Олоҥхо дьиэтин салайааччыта Вера Колпашникова уонна П.П. Ядрихинскай – Бэдьээлэ ииппит уола Семен Ядрихинскай дьиэ кэргэнинээн кыттыыны ылан, кыттааччыларга ситиһиилэри баҕардылар. Бэдьээлэ аатынан Олоҥхо дьиэтэ уонна Н.М. Рыкунов аатынан Намнааҕы киин модельнай библиотека бииргэ үлэлэһиигэ сөбүлэһии түһэрсэн илии баттастылар.
«Эҥсиэли хочотугар ырыаһыт ымыылардаах, чуор куоластаах, устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах кэрэ мааны дьонноох, олоҥхоһуттарынан биллэр Ытык мааны Наммыт сиригэр-уотугар 40 тахса олоҥхоһут баара биллэр. Олортон сураҕырбыт, киэҥник иһиллибит-биллибит олоҥхоһуттарынан биллэллэр “Дьырыбына Дьырылыатта Кыыс бухатыыр” олоҥхолоох Прокопий Ядрихинскай – Бэдьээлэ, “Үөлэн Кыырдьыт” олоҥхолоох Василий Попов – Бочоох, “Алантай Боотур” олоҥхолоох ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Егор Охлопков – Буоратай, «Тойон Доҕуһуол бухатыыр» олоҥхолоох Афанасий Сивцев – Дьиибэ Бытык буолаллар», — диэн Олоҥхо дьиэтин үлэһиттэрэ билиһиннэрдилэр.
«Бэдьээлэ олоҕун ыллык суолунан» өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-практическай конференцияҕа улууспутуттан норуот уус-уран айымньытын сэргээччилэр, тарҕатааччылар, кыраайы үөрэтээччилэр, саха тылын уонна литературатын учууталлара, үөрэнээччилэр кыттыыны ыллылар. Сунтаартан, Уус Алдантан, Мэҥэ Хаҥаластан, Дьокуускайтан кэтэхтэн кытыннылар. Бэдьээлэ олоҕун, айар үлэтин чинчийбиттэрин үс хайысханан сырдаттылар. Бүгүҥҥү научнай-практическай конференцияҕа Олоҥхо киинин наука-методика үлэтин салаатын сүрүннүүр специалиһа Ульяна Флегонтова председателлээх дьүүллүүр сүбэ: филология наукатын кандидата, олоҥхону чинчийэр научнай институт, олоҥховедение научнай сүрүннүүр үлэһитэ Гульнара Саввинова, филология наукатын кандидата, олоҥхону чинчийэр научнай институт, лингвофольклористика секторын научнай үлэһитэ Виктория Харабаева, улуустааҕы култуура уонна духуобунай сайдыы салалтатын специалиһа Ирина Винокурова, З.А. Тихонова аатынан «Түөлбэ» оҕо киинин библиотекатын сэбиэдиссэйэ, РФ уопсай үөрэхтээһинин туйгуна, РСФСР норуот үөрэҕириитин туйгуна Ольга Потапова үлэлэри сыаналаатылар. Кыттааччыларга инникитин туһаналларыгар үгүс сүбэни-аманы биэрдилэр.
Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай — Бэдьээлэ ииппит уола Семен Ядрихинскай уонна СӨ норуотун маастара, Россия худуоһунньуктарын союһун чилиэнэ, Бартыһаан нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, Бэдьээлэлээҕи кытары дьукаахтыы олорбут Марфа Оконешникова ахтыы оҥордулар.
Бэдьээлэ 1901с. кулун тутар 28 күнүгэр Көбөкөн нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Олоҥхо уус-уран тылын истэн, үөрэнэн олоҥхоһут, ырыаһыт буолбут. Олоҥхону Мычаар эмээхсинтэн истэн үөрэммит. Онтон оскуола оҥостон, ыалтан-ыалга батыһа сылдьан үөрэммит киһитинэн Бороҕон улууһун Лөгөй нэһилиэгин кырдьаҕас олоҥхоһута Дьөгүөр Дьөгүөрдьүт буолар. Кини «Күннээх сири көтөн-мөҥөн айанныыр көҕөччөр элэмэс аттаах көрүлүүр-нарылыыр Күн Дьөһүөлдьүт бухатыыр» диэн олоҥхотун Бэдьээлэ 16 сааһыгар аан бастаан олоҥхолообут. Саха оҕус, ат мииннэҕинэ ырыаһыт дииллэринии, олох ирдэбилин күүһүнэн от-мас тиэйиитигэр айанын аргыһа, суолун доҕоро буолан ырыата-хоһооно, олоҥхото үксэ даҕаны ат, оҕус арҕаһыгар айылыннаҕа. Атын да улуустарга олоҥхону билиһиннэрэ айанныыра. 38 сааһыгар ССРС суруйааччыларын чилиэнэ буоларыгар Бэдьээлэ диэн псевдонимнаммыт. Кини улууһун чиэһин араас күрэхтэһиилэргэ, ырыаҕа-тойукка элбэхтик көмүскээбит. Олоҥхолоро: «Күннээх сиртэн көтөн мөҥөн айанныыр көҕөччөр элэмэс аттаах көрүлүүр нарылыыр Күн Дьөһүөлдьүт бухатыыр», «Араҥас маҥан халлаантан илэ бодо айыллан түспүт, тыллаах өстөөх, дьыллыа маҥан аттаах Дьырыбына Дьырылыатта кыыс бухатыыр».
«Бэдьээлэ олоҕун ыллык суолунан» научнай-практическай конференция быйыл бастакытын ыытылынна. Үгэскэ кубулуйан кэҥээн, эбии сайдан ,олоҥхоһуттарбытын чинчийэн, кинилэр олонхолорун үйэтитэн, атын да улуустар улуу олоҥхоһуттарын ырытан саҥаны киллэриэхтээхпит, — диэн сыал-сорук туруоруннулар.
Семен Аргунов.