Эдэр олоҥхоһуттар Манньыаттаах Уолун хоһуйдулар

Сахабыт тылын сүөгэйин-сүмэтин кылааннаах кылаата буолбут олоҥхобут үһүс Уон сылыгар үктэнэн олорон, аҕыс алаас уҥуортан аарыгырар ааттаах, тоҕус үрэх уҥуортан дорҕоонноох тойуктаах олоҥхону толорор эдэр дьон үүнэн-үксээн тахсаннар, түһүлгэ тэрийэр үтүө кэмнэрэ кэллэ.

Ол курдук, биир идэлээхпит, олоҥхону толорооччу, СӨ Дархан оһуохайдьыта, Олоҥхо ыһыахтарын кылаан кыайыылааҕа, СӨ култууратын туйгуна Виталий Витальевич Никифоров салайыытынан, Мэҥэ Хаҥалас улууһун Лоомтука А.М. Алексеев аатынан сынньалаҥ киинин үлэһиттэрин бырайыага биһирэнэн, ханна да буола илик ураты «Гавриил Васильевич Никифоров – Манньыаттаах Уолун олоҥхоҕо хоһуйуохха» күөн күрэс тэрилиннэ.

Бырайыак Мэҥэ Хаҥалас улууһун култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салалтата сылын ахсын тэрийэр социокултуурунай бырайыактары көрүү күрэһэр бастыҥынан ааттанан, тустаах үбүлээһини ылан, ону сэргэ Манньыаттаах уолун аатын үйэтитэр пуонда (салайааччы Масаха Мэхээс) уонна Манньыаттаахтар сыдьааннарын харчынан хааччыйыыларынан ыытылынна.

Икки күн устата ытык Тыыллыма сиригэр устар ууну сомоҕолуур тыллаахтар илин-кэлин түсүһэн, олоҥхо омуна оргуйан олордо.

Бастакы күн дьүүллүүр сүбэ ыччаттар түөлбэ олоҥхолорун тута сылдьалларын, толорууларыгар олуктар толорууларын, ону сэргэ олоҥхо тойуктара элбэҕин кэрэхсээтилэр. Ыччат олоҥхону толорооччулар: Чурапчыттан төрүттээх Олоҥхо тыйаатырын артыыһа Анастасия Алексеева уонна Мэҥэ Хаҥаластан кыттыыны ылбыт СӨ Дархан оһуохайдьыта Станислав Иванов бэйэлэрин олоҥхолорун толорон, умуллан испит кулуһун уота быстыбатаҕын, олоҥхо үйэлээх үгэһэ тыыннааҕын туоһулара буоллулар. Субу курдук субулҕалыы кутуллан, олоҥхо түһүлгэтэ саҥа күн үүнэр кэмин баттаһа түмүктэнэн истээччилэр үрүҥ түүн тарҕастылар.

Иккис күн алаас сир кэрии тыатын кыйа төбүрүөннээбит түһүлгэҕэ 1 гильдиялаах атыыһыт, мэссэнээт, үөрэҕи тарҕатааччы, император эргиэҥҥэ сүбэһитэ, Бочуоттаах инородец Гавриил Васильевич Никифоров – Манньыаттаах Уолун төрөөбүтэ 155 сылыгар аналлаах үбүлүөйдээх Үрүҥ тунах ыһыах ыһылынна.

Ыһыах маанылаах ыалдьытынан Тыыллыматтан тымыр-хаан тардыылаах СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга миниистирэ Афанасий Ноев, СӨ Гражданскай оборуонаҕа уонна нэһилиэнньэ олоҕор-дьаһаҕар куттал суох буолуутун хааччыйыы миниистирэ, нэһилиэк пэпэчиитэлэ Дмитрий Лепчиков, П.А. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырын айар бөлөҕө, салайан аҕалбыт СӨ норуодунай артыыһа Анатолий Николаев, СӨ Олоҥхо ассоциациятын бэрэсидьиэнэ Февронья Шишигина уонна да атын уонунан ааҕыллар ытык дьон буоллулар.

Ыһыахха Саха тыйаатырын көмүс классиката буолбут Баһылай Харысхал “Эргиллиэм хайаан да…” испэктээгин саамай уйадытар сыаналарын олохтоохтор иһийэн олорон көрдүлэр, олохтоох “Сыккыс” тыйаатыр бөлөҕүн кыттааччылара албан ааттаах артыыстары кытары маассабай сыаналарга кыттан, үйэлэргэ умнуллубут өйдөбүлү оҥордулар.

Түһүлгэлэринэн сахалыы сандалы кэннэ, «Гавриил Васильевич Никифоров – Манньыаттаах Уолун олоҥхоҕо хоһуйуох» күрэс иккис түһүмэҕин тыҥааһыннаах киирсиитэ саҕаланна. Оҕолор уонна ыччаттар ытык киһибит олоҕун тула бэриллибит хайысха тиэмэлэринэн тута хоһуйууга туруннулар. Бу ураты күрэһи дьүүллүүр сүбэҕэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин Олоҥхо ассоцияциятын бэрэсидьиэнэ, РФ уопсай үөрэхтээһинин Бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна Февронья Шишигина, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, оҕону олоҥхоҕо уһуйуу маастара Наталья Мордовская, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Мэҥэ Хаҥалас улууһун култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салалтатын Информационнай-мэтэдиичэскэй киинин салайааччыта Галия Сосина уонна күрэһи сүрүннүүр тэрийээччи Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, олоҥхоһут, Дархан оһуохайдьыт Виталий Никифоров үлэлээтилэр.

Олоҥхоһуттар бука бары Аал Луук мас төргүү мутуктарын кэриэтэ баайыыларын арааһа, тылларын баайа, ырыаларын ыллама манна ырылыччы көһүннэ. Көрөн, истэн олордоххо, ыччаттардаахпыт эбит диэн тутум үрдүү түһэр маанылаах талааннаах таһыччылара буолан биэрдилэр! Ол эрэн тута хоһуйууга, олоҥхоҕо эрэ дьапталҕанан хараллан сытар саха тылын дьүөрэ дорҕооннорунан аллитерация кэрэтэ, этэр тыл эгэлгэ дэгэтэ, Манньыаттаах Уолун баайын хоһуйууга сүөһү дьүһүнэ, сылгы мааһын арааһа, ону тэҥэ сахалыы ахсаан көстүүтэ, сахалыы иһит-хомуос, балаҕан ис бараанын мала-сала аахтара ахтыллыыта кыаллыбата.

Түмүккэ, оҕолорго барыларыттан бастыҥынан Нам улууһуттан Юра Мордовской ааттанан, Мэҥэ Хаҥалас улууһун култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салалтата туруорбут 50 тыһыынча харчынан бириэмийэтинэн наҕараадаланна.

Маҥнайгы үрдэл аатын Аллараа Бэстээх бөһүөлэгиттэн Күннэй Дмитриева, иккис үрдэл Нам улууһуттан Эвилья Шадрина ааттанан, оҕолорбут бары сыаналаах бириистэринэн наҕараадаланнылар. Оҕолорбут олоҥхолуур буола улааталларыгар салайааччылар, биллэр олоҥхону толорооччулар Вера Цыпандина – Куличкина уонна Аксинья Степанова өҥөлөрө олус улахан. Маннык, аҕыйах да буоллар буорахтаах дьон баар буоланнар, маанылаах түһүлгэлэр көлүөнэнэн салҕанан иһэллэр.

Ыччат олоҥхону толорооччуларга истээччилэр бука бары болҕомтолорун тутан, кэрэхсэбиллэрин кэҥэтэн Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан Станислав Иванов ааттанан, аатын өссө үрдэттэ. Бу күрэскэ Станислав бэлэмнээх, Манньыаттаах Уолун туһунан ааҕан, чинчийэн кэлбитэ тута харахха быраҕылынна. Маҥнайгы үрдэл аатын Чурапчыттан Анастасия Алексеева, иккис үрдэл аатын Горнай улууһуттан Айталыын Винокуров, үһүс үрдэл аатын Бүлүүттэн Сайыына Шамаева ылан, Манньыаттаах сыдьааннарыттан маанылаах бириистэри туттулар.

Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан Марфа Аммосова, Амматтан Егор Никифоров, Уус Алдантан Диана Петухова биһирэбилинэн бэлиэтэннилэр.

Түмүккэ өссө төгүл биир идэлээхпитигэр, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, олоҥхоһут, Дархан оһуохайдьыт Виталий Никифоровка уонна кини олоҕун доҕоругар, А.М. Алексеев аатынан култуура киинин дириэктэригэр Юлия Никифороваҕа суругунан суккуйан махтал маанытын аныыбыт. Битээлий курдук «дойдумсах дьон» сир аайы үүнэн тахсаннар, сүрэхтэрин өрүкүйэн, баҕатын өһүлбэккэ, дойдуларыгар мааны түһүлгэлэри тэрийэ, олоҥхолоох былыргылыы ыһыахтары ыһа турдуннар!

Масаха Мэхээскэ тэрийээччилэр ааттарыттан эмиэ сирдээх халлаан саҕа хайҕабыл, махтал маанытын аныыбыт. Дойдубут уонна биир дойдулаахтарбыт умнууга хаалан эрэр олохторун ис кырдьыгын тилиннэрэн, ааттарын үйэтитэн, ол тула фонданы тэрийэн үлэни үгүөрүтүк ыыта сылдьарыттан астынабыт. Уонна ‒ бука бары махталбыт мааныта ананар биһигини кытары бу күн санаатынан бииргэ буолбут ытык Тыыллыма маанылаах киһитигэр, барыбытын үөрэппит, идэҕэ ииппит, кэрэҕэ сирдээбит саха омугун ыччатын кэскилин туһугар олоҕун сыратын уурбут этнопедагог, педагогика билимин кандидата, ХИФУ дассыана, ХИФУ культурологияҕа кафедратын профессора, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ үрдүк идэтийбит үөрэҕириитин, СӨ култууратын туйгуна, 1-кы Тыыллыма нэһилиэгин, Мэҥэ Хаҥалас уонна Муома улуустарын Ытык киһитэ Галина Попова – Санаайаҕа. Учууталбыт төһө даҕаны суолга хаайтаран төрүт сириттэн, Улуу Тоҕойтон кэлэн, түһүлгэни көрбөтөҕүн да иһин, барыта кини үөрэппит халыыбыттан хамсаабакка, олоҥхоһуттары бириэмэҕэ ыган ыгылыппакка, тыыннара уйарынан олоҥхолотон, уонна дьүүллүүр да майгытыттан тахсыбакка үлэбит түмүктээх буолан үөртэ. Ити курдук, Галина Семеновна – Санаайа уонна Битээлий Никииппэрэп икки, Тыыллыматтан төрүттэх олоҥхо туһа диэн, олохторун анаабыт дьон баар буоланнар, ыччат олоҥхону толорооччулары ойуччу улахан таһымҥа таһаарар олоҥхо түһүлгэтэ ыытыллан сайдыы саҥа аартыга арыллар.

Арай мин, олоҥхоһут сыдьаана, өбүгэм Иннокентий Иванович Бурнашев – Тоҥ Суорун олоҥхото умнууга хаалан эрэр диэн санааҕа ылларан туран, бириис олохтуубун. Тоҥ Суорун «Тыллаах-өстөөх хара кулун аттаах Сылгы уола Дыырай бухатыыр» олоҥхотун олугун толору, икки чаастан итэҕэһэ суох олоҥхолообут олоҥхону толорооччуга убаһа туруорабын!

Галия Сосина, дьүүллүүр сүбэ кыттыылааҕа, күөн күрэс тэрийсээччитэ, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, Мэҥэ Хаҥалас улууһун култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салалтатын Информационнай-методическай киинин салайааччыта