Таастаах сирэ – доҕордоһуу туоната

Быйыл Нерюнгри куората төрүттэммитэ 50 сылыгар Олоҥхо ыһыаҕа буолла. Бу куораты тэрийбит Гавриил Чиряев төрөөбүтэ 100 сыла. Кини Аҕа дойду Улуу сэриитин бэтэрээнэ буолар. Оттон биһиги бу саас Улуу Кыайыы 80 сылын бэлиэтээбиппит. Аны туран, олоҥхобут аан дойдуга тахсар саргытын эмиэ Гавриил Иосифович түстээбитэ. Ол курдук, кини өйөөн, Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхотун нуучча бэйиэтэ В.В. Державиҥҥа тылбаастатаннар, 1975 сыллаахха “Нюргун Боотур Стремительный” туспа кинигэнэн  тахсыбыта. Киэҥ эйгэҕэ эпостаах норуот буоларбытын билиһиннэрэн, сыыйа олоҥхо араас тылынан саҥаран, 2005 с. букатын да киһи аймах чулуу айымньытынан билиниллибитэ. Ол үөрүүтүгэр 2006 сыллаахха бастакы Олоҥхо ыһыаҕа Сунтаарга ыһыллыбыта.

         Онон Олоҥхо XVIII ыһыаҕа эргиччи Чиряев аатын тула ситимнээх буолла. Өссө ситэрэн эттэххэ, бу сир Нерюнгри (сахалыы – дьарҕаа балык) диэн төрүт аатын Г.И. Чиряев туруорсан, саҥа куоракка иҥэртэрбит: эбэҥки омуга уутуйан олорбут түөлбэтэ буоларын бэлиэтээн.          

Айылҕа ойуулаабыт хартыыната

Айаннаан иһэн аара Алдан уонна Нерюнгри оройуоннара кыраныыссалаһар Тиит диэн сирдэригэр тохтоон ааспыппыт. Оптуобустан түһээт: “Уой, ол хайаҕа ойуу оҥорбуттар дуо?” – диэн соһуйбуппут. Онтукабыт айылҕабыт хаар диэн кыраасканан, ирбэт тоҥ диэн киистэнэн уруһуйдаабыт хартыыната эбит.

Хайа күлүк өттө буолан, сайыннары ууллубакка, тарын курдук чиҥээн сытар. Төкүнүктүҥү быһыылаах мууһу сэттэ уһуктаах дүҥүргэ майгыннаттыбыт.

Сэттэ – оруобуна Нерюнгрига өрөспүүбүлүкэбит 7 бигэргэммит тылын илдьэ сылдьар омуктар тоҕуоруһан олороллор: 2 судаарыстыбаннай (нуучча, саха) уонна 5 дьиҥ таһымнаах (эбээн, эбэҥки, дьүкээгир, чукча уонна долган). Аны, ол алта төрүт олохтоох норуоттарга барыларыгар дүҥүр баар.

Оттон иккис маҥан “болотунаҕа” дьиэлэр дьэндэспиттэрэ, тутуу бара турара көстөргө дылы – Нерюнгри куората үүнэр-сайдар бэлиэтэ.

Бу хаар субурҕа биир сиргэ кэтирээбитэ, хайдах эрэ, Нерюнгри оройуонун каартаҕа көстөр быһыытын курдук. Онтон салгыы синньээн, балаһа курдук субуллара – тимир суол Нерюнгри оройуонун нөҥүөлээн, Аллараа Бэстээххэ ааһарын санатар.

Дьэ, бу курдук Олоҥхо ыһыаҕын биир сүрүн соруга — улууһу билиһиннэрии. Онуоха, бастатан туран, кэлбит дьон айылҕатын уратытын сэҥээрэр.

Чахчыта да, ыһыах буолбут сирэ да кэрэ көстүүлээх: Таастаах диэн хайа үрдүгэр, алларатыгар Чульмакаан өрүс устар, тулата суугунар күөх дуол, оттон буора, аата да этэринии, араас таас булкаастаах.

         Дууһалыын чэбдигирэр сир

Бу күһүн Таастаах от-мас дойду этэ. Оттон урут букатын да манан эһэ-бөрө хаама сырыттаҕа дии. Ол иһин да этнокомплексы “Амикан” диэн ааттаатахтара, сахалыы эһэ диэн тылбаастанар.

Аҕыйах ый иһигэр аспаал суоллаах, элбэх тутуулаах этнографическай комплекс баар буола түспүтэ сөхтөрөр.

         Комплекс 3 салааттан турар. Бастакыта – Нерюнгри бырамыысыланнай куорат буоларын биллэрэр-бигэргэтэр быыстапка: белазтар, самосваллар, погрузчиктар, бульдозердар, экскаватордар, о.д.а. улахан тиэхиньикэлэр кэчигирэспиттэр.

         Иккиһэ – ыһыахтыыр сир: Аал Луук Мас, моҕол ураһалар, Алтан Сэргэ, скульптурнай ансаамбыл, Аар Баҕах, Ытык Дуоҕа уонна түһүлгэлэр.

         Оттон үсүһэ – саас-кыһын үлэлиир хайыһардыыр база.

         Онон бу “Амикан” өссө кэҥээн, доруобуйаны бөҕөргөтөр, күүс-уох ылар, дууһалыын сынньанар-уоскуйар, эт-хаан, өй-санаа өттүнэн чэбдигирэр рекреационнай кластер буолуохтааҕин эттилэр.

                   Төрүт олохтоох омуктар түһүлгэлэрэ түстэннэ

Бу Олоҥхо ыһыаҕар аҕыйах ахсааннаах төрүт олохтоох хотугу норуоттарга болҕомто күүскэ уурулунна. Үөрүүлээх аһыллыы сэвэккиттэн саҕаланна – эбэҥкилэр иччигэ сүгүрүйэр алгыстарыттан. Күнүс нимнгаканнары толоруу буолла. Киэһэтин Куукула тыйаатыра “Халлаан булчута Мани” диэн күлүгүнэн оонньууну көрдөрдө. Оттон үөрүүлээх сабыллыыта «Прекрасная Нюнгурмок — матерь эвенкийская, с длинной косой» диэн бэртээхэй испэктээгинэн түмүктэннэ.

Саамай сүрүнэ – ыһыах кэмигэр төрүт олохтоох хотугу норуоттар түһүлгэлэрэ түстэннэ.

Ол үөрүүлээх аһыллыытыгар Ил Түмэн дьокутаата, аҕыйах ахсааннаах хотугу норуоттар боппуруостарыгар уонна Аартыка дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Елена Голомареваны көрсөн кэпсэттим.

–2010 сыллаахха Нерюнгрига эбэҥки норуотун III сийиэһэ Арассыыйа таһымыгар буолбута. Онно биһиги дакылаат оҥорбуппут. Тылбыт симэлийэн, букатын сүтэн эрэрин, ыччаппыт бэйэтин омугуттан кыбыстарын, тоҥустар диэн үөҕүү курдук тылга кубулуйбутун, төрүт тылынан ыллыыр ансаамбыл да суоҕун, о.д.а. кыһалҕабытын баарынан эппиппит. Уонна онно биири бигэтик өйдөөбүппүт –  барыта бэйэбититтэн тутулуктаах эбитин. Бэйэбит эбэҥкилии ыллаабат буоллахпытына – ким ыллыай? Бэйэбит сэнэнэ сырыттахпытына, ким биһигини өрө тутуой? Бэйэбит төрөөбүт тылбытынан саҥарарга кыһаллыбатахпытына –  ким саҥарыай?  Бэйэбит эрэ национальнай таҥаспыт оһуора уратытын быһаарар уонна ону бигэргэтэр кыахтаахпыт: бу чукча киэнэ, бу эбээн, бу долган диэн. Эдэрдэрбит бу хайысхаҕа ылсан үлэлэһэн эрэллэрэ хайҕаллаах, научнай  түмсүү тэриннилэр.

Ити курдук, култуурунай кодпутун өрө таһаарар сорук турар: аспытыттан-таҥаспытыттын саҕалаан, бөлүһүөктүү өйдөбүллэрбитигэр тиийэ. Бэлиэтии көрөргүт буолуо дии,  мунньахтарга, тэрээһиннэргэ төрүт таҥастарын таҥнан кэлэр буолбуттарын. Ити бэйэҕэ эппиэтинэһи ылыныы түмүгэ.

Киһи бэйэтин омугунан киэн туттуохтаах. Ол дьоһуннук сананыы туруга  көлүөнэттэн көлүөнэҕэ бэриллэн, өссө күүһүрэн иһиэхтээх. Нерюнгрига “Аартыка” оскуолата ити тыыны кэнчээри ыччакка иҥэрэр. Бу оскуола саҥа таас дьиэлэниэхтээх, тутуута бырагыраамаҕа киирбитэ. Оччоҕо өссө тупсуохпут, туругуруохпут.

Эбэҥки култууратын киинэ Нерюнгрига баар: Иенгра бөһүөлэгэ. 90-с, 2000 сылларга табаларын ахсаана 3000-ны кыайбат эбит буоллаҕына, билигин 6000 буолбут. Бу – төрүт дьарыкка төннөн эрэрбит туоһута.

Араас норуот олорор Нерюнгри куоратыгар “Амикан” этнокомплекс тутуллубута элбэҕи эрэннэрэр: Дьокуускай куоракка Үс Хатыҥ ытык сирэ саха култуурата сайдарыгар бигэ тирэх буоларын курдук, Таастаах сиригэр бу бүгүн аһыллыбыт хотугу норуоттар түһүлгэлэрэ төрүт олохтоох омук кута-сүрэ чөл буоларыгар олук буолуоҕа.

— Бу ыһыах тосхоло «Ытык хайалар туралларын тухары, аан дойду тутааҕа тулхадыйбат» диэн. Ол аата манна түҥ былыргыттан олохтоох эбэҥки, итиэннэ атын да аҕыйах ахсааннаах норуоттар ырыаларын, һээдьэлэрин, тылларын, нимнгаканнарын саха олоҥхотун кытта тэҥҥэ тута сырыттахпытына, оччоҕо эрэ хас биирдиибит омук быһыытынан барҕарыа, өрөспүүбүлүкэбит национальнай эрэгийиэн быһыытынан үүнүө-сайдыа. Норуот барҕарыыта култуура нөҥүө саҕыллар, — диэн эттэ эҕэрдэтигэр култуура миниистирэ Афанасий Ноев.

                            Үтүө киһи аатын үйэтитэн                  

         Этиллибитин курдук, бу Олоҥхо ыһыаҕа өрөспүүбүлүкэни 1965-1982 сылларга салайан олорбут бөдөҥ судаарыстыбаннай диэйэтэл, Обком I сэкирэтээринэн үлэлээбит Гаврии Чиряевка ананна.

Чульман аэропордугар кини аата иҥэриллибитинэн, мемориальнай дуосканы арыйыы сиэригэр-туомугар Ил Дархан Айсен Николаев кытынна. Ити кэнниттэн Нерюнгрига тиийэн, Чиряев бүүһүгэр сибэкки уурдулар. Киэһэ ыһыах түһүлгэтигэр, аһаҕас халлаан анныгар, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин медиа-киинин режиссера Михаил Эверстов-Соргу “Гавриил Чиряев: сайдыы суолугар эркээйи охсооччу” документальнай киинэтин көрдөрдүлэр.

         Ыһыах иккис күнүгэр Г.И. Чиряевка анаммыт төгүрүк остуолга Нерюнгри оройуонун баһылыга Роман Щегельняк, Бүлүү улууһун баһылыга Сергей Винокуров, Ил Түмэн доруобуйа харыстабылыгар, социальнай харалтаҕа, үлэҕэ уонна дьарыктаах буолууга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Александр Корякин, култуура уонна духуобунас миниистирэ Афанасий Ноев кыттыыны ыллылар.

         Гавриил Иосифович ураты сэмэй майгылаах эрээри, Сойуус салайааччыларын кытта тэҥҥэ кэпсэтэр таһымнаах уонна тылын ылыннарар дьоһуннаах буолан, бу Нерюнгри куората, сир баайын хостуур территориальнай-производственнай комплекс, Айхал уонна Удачнай, 3-с нүөмэрдээх хайаны байытар кэмбинээт, Бүлүүтээҕи ГЭС, нэһилиэктэргэ 200-тэн тахса оскуола, Дьокуускайга бастакы таас дьиэлэр, элбэх социальнай эбийиэктэр тутуллубуттарын, Кыһыл Сыыртан гаас ситимэ тардыллыбытын, Тында-Беркакит-Угольнай тимир суола тыргыллыбытын, сопхуостары тэрийэн, холкуостаахтар оробуочайдары кытта тэҥ бырааптаах, пааспардаах, уоппускалаах, нуормалаах үлэлээх буолбуттарын, саха тыла тыыннаах хаалбытыгар сүҥкэн үтүөлээҕин аҕыннылар.

         Афанасий Ноев: “Тыйаатыры музыкальнай уонна драматическай диэн  икки аҥыы араарбыт, бастакы идэтийбит композитордары, артыыстары, худуоһунньуктары үөрэттэрбит, балет, худпуонда, эстрада баар буоларын ситиспит Гавриил Иосифович буолар”, — диэтэ.

         Сергей Винокуров Чиряев туох да свитата-арыалдьыта, үөрэ-сүүрүгэ суох соҕотох сылдьарын кэпсииригэр: “Биирдэ бүлүүлэр кинини бүтүн дэлэгээссийэнэн кэлэн көрсүбүттэр. Онуоха Гавриил Иосифович: “Бу эһиги үлэҕит суох дуо?” – диэн сэмэлээбит”, — диэн холобурдаата.

         “Соннук үлэнэн эрэ олорбут киһи Нерюнгри да, Саха Өрөспүүбүлүкэтин да, Дьокуускай куорат да Бочуоттаах гражданина буолбатаҕа хомолтолоох. Ону 100 сыллаах үбүлүөйүнэн оҥорорго туруорсуоххайыҥ”, — диэн эттэ Михаил Томскай, Кыадаҥдаҕа Чиряев түмэлин дириэктэрэ. 

          Михаил Эверстов-Соргу Олоҥхо ыһыаҕар сыһыаран: “1967 сыллаах хаартыска баар, онно Саха Сирин суруйааччыларын сойууһун мунньаҕар олоҥхоһуттар ыҥырыллыбыттар. Оттон 1975 сыллаахха Сэбиэскэй Сойуус үрдүнэн “Нюргун Боотур Стремительный” бэчээттэнэн тахсан тарҕаммыта – Г.И. Чиряев олоҥхону уонна олоҥхоһуттары өрө тутарын бэлиэтэ”, — диэн бэлиэтээтэ.

СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин сүрүн библиографа Тамара Семенова  СӨ Национальнай архыыбын дириэктэрин солбуйааччы Наталья Малышевалыын хомуйан таһаарбыт кинигэлэрин билиһиннэрдэ.

         Түгэнинэн Ил Түмэн дьокутаата Александр Корякин Нерюнгри олохтоохторугар наҕараадалары туттартаата.

Уон сыл күүппүт түгэнэ тосхойдо

Нерюнгри ыһыаҕар кэлбит дьон бары хаартыскаҕа түспүт сирдэрэ – “Ыһыах алгыһа” арт-дьүһүйүү.

Бу 5 миэтэрэ үрдүктээх скульптурнай ансаамбылы Тааттаттан төрүттээх маастар Илиан Павлов-Мэндиэмэн оҥорбут.Киниэхэ  Лариса Лаптева, Василий Винокуров көмөлөспүттэр.

–Эскииһэ билигин биһиги кэккэбитигэр суох талааннаах худуоһунньук Иннокентий Пестряков киэнэ. Ол макыатын оҥорон баран, 10 сылы быһа Олоҥхо ыһыаҕа ыытыллар улуустарыгар үҥүлүтэ сатаабытым да, бары аккаастаан испиттэрэ. Хата, бу Нерюнгри тэрийээччилэрэ сэҥээрэн, “Амикан” этнокомплекс саамай көстөр сиригэр – киирэр аартыктан тыргыллар аллея тиксэрэр тоҕойугар – олоҕун-оннун булла.

Ыһыах диэн Дьөһөгөй айыыга сүгүрүүйү. Үрүҥ илгэ бырааһынньыга. Алгыс онно ананар. Онон Сабыйа Баай Хотун саҥа төрөөбүт кулунчугу тутан турара – уйгу-быйаҥ бэлиэтэ.  Оттон Айыы Саарын Тойон кымыстаах чорооннооҕо – илгэлээх сайын туһугар алгыс көтөҕөр. Иннилэригэр иһит-хомуос толору астааҕа – байылыат олох түстэниитэ. Ыҥыыр диэн биһигини аһатар, таҥыннарар сылгыбыт, миинэр миҥэ буолар аппыт сүрүн өйдөбүлэ.

Дьон маннык арт-эбийиэги сылы сыллаан оҥорор. Биһиги ыйы кыайбат кэмҥэ түүннэри-күнүстэри үлэлээн бүтэрдибит. Оруобуна ыһыах саҕаланыан эрэ иннинээҕи күн түмүктээтибит. Кыл мүччү. Онон өссө хат кырааскаланыаҕа, тупсарыллыаҕа.

Скульптурнай полимербетон диэн бөҕө матырыйаалтан чочуллан оҥоһулунна. Дьон-сэргэ сөбүлээтэ, онон сүргэбит көтөҕүлүннэ. Дьыала харчытыгар буолбатах. Ороскуота сабылынна да – бүттэ. Тоҕо диэтэххэ, сүрүнэ, идиэйэтигэр – талааннаах киһибит И. Пестряков уруһуйун үйэтитии, ыһыах ис хоһоонун биир дьүһүйүүнэн тиэрдии, 10 сыл турууласпыппын олоххо киллэрии, — диэн кэпсээтэ Мэндиэмэн.

Олоҥхо Омар Хайям тылынан саҥарда

“Олоҥхону ааҕабыт” диэн марафон быйыл төрдүс төгүлүн ыытылынна.

— Бу марафону бастаан 2022 с. Үөһээ Бүлүү кииннэммит библиотечнай ситимэ Олоҥхо ыһыаҕар тэрийбитэ. Кинилэр олохтообут усулуобуйаларынан, 100 киһи П.А. Ойуунускай “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхотун икки күн устата, быспакка-тохтоппокко, утум-ситим бэйэ-бэйэлэрин салҕаан иһэн, барытын ааҕыахтаахтар. Ол эрээри ыытар оройуон бэйэтин сонун сүүрээнин киллэриэн сөп. Быйылгы марафон уратыта – 7 тылынан аахтылар: сахалыы, нууччалыы, французтуу, ангылычаанныы, эбээннии, эбэҥкилии уонна таджик-персидскэйдии.

Дьиҥэр, “Ньургун Боотур” эбэҥкилии уонна таджик-персидскэйдии официальнай тылбааһа суох. Бэйэбит дьоммут холонон көрдүлэр. Ол курдук, Нерюнгри оройуонун Бочуоттаах гражданина Клавдия Иннокентьевна Макарова эбэҥкилии тылбаастаан биэрдэ. Оттон таджик общинатыттан Садбарга уонна Абдусалом Пахлавоновтар улуу бөлүһүөктэр Авиценна уонна Омар Хайям айбыт-суруйбут тылларыгар тылбаастаатылар. Бу – олоҥхону тарҕатыыга сүҥкэн суолталаах холобур.

Абдусалом Пахлавонов, таджик омук түмсүүтүн бэрэстэбиитэлэ:

-Нерюнгрига 1000 кэриҥэ таджик олорор. “Үтүө санаа сырдыга” диэн общиналаахпыт. Күн бүгүн бэйэбит тылбытынан саҥара сылдьарбытыгар биһиги махтанабыт Персия бэйиэтэ Фирдоусига. Кини “Шахмане” диэн эпическэй поэманы суруйан хаалларбыт үтүөлээх. Ол иһин былыргы тылбыт сүппэтэҕэ. Эһиги олоҥхоҕут эмиэ төрүт тылгыт үйэлээх пааматынньыга эбит. Ис хоһооно да биирдиҥи. Бэйэм таджик-персидскэй тыл учууталын үөрэҕэр үөрэммитим. Онон баҕа санаам – олоҥхону бүтүннүү таджиктыы тылбаастаан, дойдубар Таджикистаҥҥа тарҕатар.

Бастыҥнар бириистэрэ бэртээхэй

Олоҥхо эйгэтигэр өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр толорооччу, 2022 с. “Муҥха олоҥхото” күрэх кыайыылааҕа Прасковья Лебедева, үөрэҕин бүтэрэн, Мэҥэ Хаҥаласка үлэлии сырыттаҕына, биир дойдулаахтара хаҥаластар, кыыстарын бэйэлэригэр ыҥыран ылан, Покровскайга Арчы дьиэтигэр фольклор исписэлииһинэн үлэҕэ ылбыттар.

Прасковья үлэтин былааннаахтык саҕалаабыт: улуустааҕы Олоҥхо ассоциациятын кытта ыкса үлэлэһэн, Хаҥаласка олоҥхону толорор дьону түмэргэ соруммут. Ол курдук, ким баҕалааҕын уонна бу сыллар тухары толоро сылдьыбытын сураһан, олордуун кэпсэтэн, сүбэлэһэн, 2024 сыл сааһыгар “Хаҥалас утума” диэн  олоҥхоһуттар хомуур бөлөхтөрүн тэрийбит.

Былырыын бастакыларын Аммаҕа буолбут Олоҥхо ыһыаҕар холонон көрбүттэр. “Үчүгэйдик бэлэмнэннэххэ табыллыыһы”, — диэннэр, кыһын күүскэ дьарыктанан, быйыл Нерюнгрига бөлөҕүнэн толорууга букатын да I үрдэл буолар өрөгөйүн биллилэр.

–Нөмүгүттэн, II Малдьаҕартан,  Өктөмтөн, Покровскайтан, II Дьөппөнтөн бааллар. Барыта 11 киһи.  Дьиэ кэргэнинэн кытта толорор дьонноохпут – Фоминнар. Ийэлэрэ Федора Ивановна, уола Алексей уонна кийиитэ София. Саамай эдэр кыттааччыбыт 17 саастаах Дархан Тихонов быйыл оскуоланы бүтэрдэ. Оттон саамай аҕабыт – 82-лээх Пелагея Семенова. Биһиги сүрүн сорукпут – түөлбэ олоҥхотун үөрэтэн, Хаҥалас олоҥхоһуттарын үйэтитии уонна тарҕатыы. Холобура, билигин Афанасий Алексеев “Хаҥалас Боотур” олоҥхотун толордубут. Бу иннинэ испэктээк быһыытынан туруора сылдьыбыттар. Оттон мин олоҕурбут ньыманан толорорго уһуйабын. Биллэн турар, бастаан ыарырҕаппыттара. Сорохторо букатын да олоҥхоттон тэйиччи этилэрэ. Онтон сыыйа ылынан, өйдөөн, билигин иһигэр киирэн, итийэн-кутуйан олоҥхолууллар, – диэн кэпсиир бөлөх салайааччыта Прасковья Лебедева.

Хомуһу сахалыы ньыманан сыыйа тардыыга өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр хомусчут Айаал Дмитриев (Бүлүү) бастаата. Бирииһэ – үрүҥ көмүс хомус.

Оһуохайга Саха Сирин Аар Дархан этээччитэ, 2023 сылга оһуохайга СӨ Ил Дарханын стипендиата, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Ньурба улууһугар култуура салаатын салайааччыта Розалия Тихонова кыайда. Киниэхэ 100 тыһ. солк. суумалаах  сэртипикээти туттардылар.

35-тэригэр диэри саастаах ыччат дьоҥҥо олоҥхону толорууга Гран-при Мэҥэ Хаҥаластан   Станислав Иванов буолла уонна 300 тыһ. солк. наҕараадаланна. Манна даҕатан эттэххэ, бу иннинэ кини “Олоҥхо-баттл” телевизионнай күрэххэ муҥутуур кыайыылаах буолан, 500 тыһ. солк. ылбыта. Туймаада ыһыаҕар оһуохайга бастаан, массыына хаһаайына буолбута.

Аны улахан дьоҥҥо кылаан чыпчаалы билиһиннэрэр буоллахха, Чурапчыттан Сусанна Лазарева бу үрдүк ааты сүктэ уонна 700 000 солк. ылар чиэскэ тигистэ.

Кэбээйигэ көрсүөххэ диэри!

         Олоҥхо XVIII ыһыаҕын сүрүн ис хоһооно – билиҥҥи дьалхааннаах кэмҥэ бары норуоттар иллээхтик өйдөһөн олорууларын түстээһин. 

         Ити идиэйэни ыһыаҕы тэрийэр хамыыһыйа бэрэссэдээтэлэ Сергей Местников тоһоҕолоон эттэ.

         Ол сорук Нерюнгри сиригэр ситиһилиннэ – 60 араас омук тоҕуоруһан олорор куоратын ыччата, Олоҥхо ыһыаҕын аһыллыытыгар кыттан, Саха Сирин төрүт олохтоохторун култуураларын кытта алтыһан, өрөспүүбүлүкэбит туһунан өйдөбүллэрэ өссө кэҥээтэҕэ. Төрүт олохтоохторго улахан болҕомто ууруллан, баай култууралаах омук быһыытынан өссө тахсан иһллэригэр кыах бэрилиннэ. Оттон киэҥ өрөспүүбүлүкэбит араас муннугуттан тоҕуоруһа мустубут кыттааччыларга уонна ыалдьыттарга бу Нерюнгри Аал Луук Маһа доҕордоһуу бэлиэтэ буолан, өссө кэрэтийэн, баараҕадыйан көһүннэ.

Аны эһиил Кэбээйигэ көрсүөххэ диэри!

Анисия Иевлева.

Ааптар уонна М.Эверстов түһэриилэрэ.