Олоҥхоһут Чокуур Сааба аатын үйэтитэн
Биһиги эһэбит Максимов Савва Иванович-Чокуур Сааба, дьон өйдүүрүнэн, биэс олоҥхолоох: «Тимир Тиҥсирики бухатыыр», «Бэриэт Бэргэн», «Балтараа Баатый», «Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө», «Айыы Дьураҕастай бухатыыр». Эһэбит бу олоҥхолорун улахан уолугар Сүөдэргэ (Максимов Федор Саввичка) сурукка түһэртэрэн суруйтарбыт эрээри, ол суруктар былаас уларыйыытыгар, бириэмэ эргииригэр ханна сүппүтэрэ биллибэккэ сылдьар. Билиҥҥи туругунан көстө иликтэр.
Савва Иванович дьонноро Солоҕон Тыымпынайыгар олорбуттар. Чокуур Сааба 1883 с. төрөөбүт. Кэлин улаатан баран, эдьиийин Настааны батыһан, Маалтааны Тоҥуулааҕар барбыт. Эдьийин туһунан аҕыйах тылы ахтар буоллахха, Андреева Анастасия Ивановна Горнай улууһун бастакы Герой Ийэтэ буолар, кини биэс уолун Аҕа дойду Улуу сэриитигэр атаарбыт.
Чокуур Сааба Маалтааны Тоҥуулааҕар кэлэн, Алексеевтар дьиэ кэргэннэрин соҕотох кыыстарын, Мотуруонаны кэргэн ылбыт уонна Тоҥуулаахха Сокоону диэн сиргэ ыал буолан олохсуйбуттар. Кинилэр уопсайа 10-ча оҕоломмуттарыттан, икки уол, үс кыыс, барыта биэс оҕону иитэн улаатыннаран, киһи-хара оҥоробуттар. Чокуур Сааба бэйэтин кыанар күүстээх киһиннэн биллэр эбит, кини оҕо эрдэҕиттэн байанайдаах булчут буолар. Сэрии ыар сылларыгар бултаан-алтаан, үлэлээн-хамнаан нэһилиэгин дьонун тыынын өрүһүспүт-өллөйдөспүт үтүөтүн элбэх киһи махтана ахтар. Сэрии саҕана бултаан, былаанын аһара толорон, Сталин мэтээлинэн наҕараадаламмыта.
Кини Василий Потаповтыын (былыргы хос аатынан Мэскэй диэн) бииргэ түбэһистэхтэринэ, иккиэн тэҥҥэ дьүөрэлэһэн олоҥхолууллар эбит. Чокуур Сааба синньигэс намыын куоластаах буолан, удаҕаттар оруолларыгар киирэн туойара. Дьон кэпсииринэн Чокуур Сааба олоҥхотугар уһуйуллан олоҥхолуур дьоҕурдаммыт дьон үгүс дииллэр. Олортон биирдэстэрэ, Ийэ олоҥхоһут Николай Михайлович Тарасов буолар.
Орто кыыһа кэпсииринэн уонна Христина Саввична-Чокуур Сааба биһиги эһэбит, кини аҕата утуйа да сытан түһээн олоҥхолуу сытар буолар үһү.
2025 с. Чокуур Сааба сыдьааннара түмсэммит, эһэбит аатын ааттатар Ыһыах ыспыппыт, оҕолуун улаханныын барыта икки сүүсчэкэ киһи мустан ыһыахтаабыппыт. Ыһыахпыт биир саамай бэлиэ түгэнинэн эһэбитин, Чокуур Саабаны үйэтитэр кинигэ: «Эһэбит-Олоҥхоһут Чокуур Сааба» диэн бэчээттээнэн сүрэхтэниитэ буолбута.
Сиэнэ Ньаргун Матвеев
