Журнал Сурунаал

Саха маҥнайгы сүһүөх суруйааччылара норуот тылынан айымньытын дэгиттэр билэллэрэ, литературнай суруйууларыгар фольклор айымньыларыттан силис тардыммыттара. А.Е. Кулаковскай маҥнайгы суруйуута “Байанай алгыһа” диэн булчуттар өрүү туттар алгыстарын уус-уран өттүнэн чочуйан, ааҕарга анаан суруйбута. Дьэ, ол иһин саха литературатын алгыс тылынан саҕаламмыт литература диэн этэллэрэ олохтоох курдук. Суруйааччылар олоҥхоҕо сыһыаннара бэрт ураты уонна харыстабыллаах этэ. Саха литературатын […]

Боотурускай улууска сүүһүнэн олоҥхоһут үөскээн-үүнэн, олорон ааспытын туһунан үгүстүк ахталлар. Кинилэр хардарыта олоҥхолоһон, бар дьонноругар сүҥкэн өйү-санааны, бараммат уус-уран тыл-өс баайын сөҥөрдөн сытыаран, норуот олоххо дьоҕурун, үүнэр-сайдар ис уоҕун күүркэтэн, чэбдигирдэн биэрэн иһэллэр эбит. Онон норуот олоҥхо өлбөт тыыныгар уһуллан, олоҥхо бараммат баайыттан дириҥ далай өйү-санааны сомсон, уус-уран баай дьикти этигэн кэрэ тылыгар умсугуйан, уус […]

Тыл билимин дуоктара, бэрэпиэссэр Василий Васильевич Илларионов 80 сааһын томточчу туолла. Кини билигин да үөрэммит университетыгар үлэлии-хамныы сылдьар, устудьуоннары үөрэтэр, баай уопутуттан бэрсэр, саха фольклорун чинчийиигэ, сайыннарыыга ахсаабат кыһамньытын уурар, онно ыччаты уһуйар. Мин кэргэним, саха норуодунай суруйааччыта Егор Неймохов Василий Илларионовтыын университекка биир кууруска үөрэммиттэрэ: аллар атаһа, үтүө доҕоро. Урут да суруйан турабын, кинилэр […]

Розалия Докторова.  Аҕатын Көһөҥө Бүөтүр алгыһа кинини арыаллыыр, тыыннаах тыл имэҥэ  кинилиин ситимниир. «Розкаа», — диэн хараҕа суох эһэтэ Испирдиэн сиэн кыыһын  ыҥырдаҕына, анараата хап-сабар хоруйдаан кэбиһэн, ханна саһан турара биллэн хаалан,  бэрт түргэнник сиэн уонна эһээ сасыһыылаах оонньуулара бүтэн хаалар. Сотору эһэтэ эбэҥкилии, атын дьикти дьүрүлгэни таһааран, ыллаан барар. Олоҥхону толорооччу Розалия Докторова эһэтин, […]

Кыраһыабай айылҕалаах Кыргыдайым сиригэр бэс ыйын 16 күнүгэр «Туску» норуот айымньытын дьиэтигэр ааспыт үйэҕэ Мастаах түөлбэтигэр олорон ааспыт добун тойуксут, ымыылаах ырыаһыт, хомоҕой хоһоонньут, айылҕаттан айдарыылаах улуу олоҥхоһут — Семен Николаевич Каратаев — Ырыа Дыгыйар төрөөбүтэ 165 сыллаах үбүлүөйдээх сылыгар сөп түбэһиннэрэн, кини аатын, олоҕун уонна айар суолун кэлэр көлүөнэҕэ тиэрдэр сыаллаах «Үйэлэргэ умнуллубат – […]

Биһиги эһэбит Максимов Савва Иванович-Чокуур Сааба, дьон өйдүүрүнэн, биэс олоҥхолоох: «Тимир Тиҥсирики бухатыыр», «Бэриэт Бэргэн», «Балтараа Баатый», «Бүдүрүйбэт Мүлдьү Бөҕө», «Айыы Дьураҕастай бухатыыр». Эһэбит бу олоҥхолорун улахан уолугар Сүөдэргэ (Максимов Федор Саввичка) сурукка түһэртэрэн суруйтарбыт эрээри, ол суруктар былаас уларыйыытыгар, бириэмэ эргииригэр ханна сүппүтэрэ биллибэккэ сылдьар. Билиҥҥи туругунан көстө иликтэр. Савва Иванович дьонноро Солоҕон Тыымпынайыгар […]

Өспөт өрөгөйдөөх өйдөөх,кырдьыбат төлөннөөх сүрэхтээх.К.Д. Васильев Николай Иванович Степанов–Ноорой (08.05.1897–06.01.1975) устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах олоҥхоһут, норуот ырыаһыта, тойуксут, алгысчыт, төрүт уус, ССКП чилиэнэ этэ. 1954 сыллаахха ССРС Суруйааччыларын сойууһун 2-с сийиэһин дэлэгээтинэн талыллан сылдьыбыта. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии кыттыылааҕа этэ. Кинини киһи быһыытынан туруу үлэһит, амарах аҕа, истиҥ доҕор, үтүө сүбэһит, кэрэхсэтэр кэпсээнньит, […]

В Якутском музыкальном колледже имени М.Н. Жиркова 5 мая прошел онлайн-лекторий «Слово о композиторе». Он был посвящен 80-летию со дня рождения Надежды Николаевны Николаевой (1946–2010) — кандидата искусствоведения, члена Союза композиторов СССР, музыковеда, фольклориста. О её жизни и научном пути рассказали коллеги, члены Союза композиторов России и РС(Я) Зоя Кириллина и Чаянда Скрыбыкина. В лектории […]

Расстояние географическое и хронологическое, чуждость культурная и языковая преодолеваются живым, горячим интересом к происходящему, в первую очередь, к своему делу. Докторант из Китая Аншуя (安淑娅), следуя научным интересам, открыла для себя якутский эпос олонхо и начала учить якутский язык. Сейчас она работает над переводом на китайский язык знаменитого олонхо П. А. Ойунского «Нюргун Боотур Стремительный». Каково […]

 ЮНЕСКО иһинэн күрэх (конкурс) тэрийбит хамыыһыйа сэтинньи 25 күнүнээҕи (2005 с.) быһаарыытынан, Олоҥхо киһи аймах уус-уран тылынан уонна өйүнэн айбыт культурнай нэһилиэстибэтин Үрдүк чыпчаалынан билиниллибитэ: “Якутский героический эпос олонхо признан Шедевром устного и нематериального культурного наследия Человечества”. Икки сыл устата (2024–2025 сс.), иллэҥ кэммэр, 15 олоҥхону аахтым уонна ырытан бэлиэтэнним. Аахпыт олоҥхолорбуттан “Дьулуруйар Ньургун Боотур” (П.А. […]

Аҕыйах сыллааҕыта Нам улууһун Аппааны нэһилиэгин биир дьоһун ыала Васильевтарга сылдьыбытым. Онно дьиэлэрин ис бараанын оҥоһуутун сөҕө көрбүтүм. Ыал аҕата маны барытын, дьиэ үрдүгэр олус тупсаҕай, сахалыы алгыстаах оһуоругар тиийэ, бэйэтэ оҥорорун, суруйар дьоҕурун, хоһоонньутун туһунан кэргэнэ Анна Ефимовна кэпсээбитэ. Бу иннинэ «Ааспыты анааран, аныгыны арыйан» кинигэни 30 ахсаанынан таһааттарбыт эбит, онно кылгас кэпсээннэрэ, сценарий, […]

Олоҥхо өрөспүүбүлүкэтээҕи ассоциацията, Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын өйөбүлүнэн, бу сыл устата хас да хайысханан тэрийэн ыытар “Олоҥхо дойдутугар айан” диэн бырайыакка старт биэрэр тэрээһинэ Кэбээйигэ олоҥхо XVI научнай-методическай кэмпириэнсийэтин кэмигэр буолбута – «Олоҥхо оонньуулара уонна оонньуурдара» диэн бэстибээл. Үөрүүлээх аһыллыытыттан видеосюжеты сэҥээрэн көрүҥ:

Норуот тылынан уус-уран айымньытын чыпчаала олоҥхо халыыбынан суруллар айымньылар билиҥҥи кэмҥэ элбээн иһэллэрин бары да сэргээн, ааҕа-билэ олордохпут. Онон сиэттэрэн, мин бүгүн Таатта Дьохсоҕонуттан төрүттээх биһиги биир дойдулаахпыт Егасова Акулина Михайловна-Дьохсоҕон Кыыһын олоҥхо матыыбынан айыллыбыт «Үрүҥ Аар тойон ыйааҕынан Күн Сырала» остуоруйа-олоҥхотун ырытыыбын билиһиннэриэм. Дьохсоҕон Кыыһа кэпсээн, хоһоон суруйар дэгиттэр талааннаах ааптар. Дьохсоҕон нэһилиэгин «Куорсун» […]

Хаартыска: А.Васильева түһэриитэ. Дьокуускайга буола турар Култуура пуорумун чэрчитинэн, Олоҥхо дьиэлэрин үлэһиттэригэр сэминээр буолан ааста. Исписэлиистэр икки күн устата үөрэннилэр, уопут атастастылар, алтыстылар. Бу туһунан санааларын үллэстэллэр.  Анжелика Иванова, Амма улууһун Олоҥхо дьиэтин, Екатерина Захарова аатынан Култуура киинин дириэктэрэ, Эмис нэһилиэгэ: — Быйыл Култуура сыла биһиэхэ саамай эппиэтинэстээх уонна үөрүүлээх сыл буолар. Үлэбит икки бүк […]

Москваҕа буолбут Кинигэ бүтүн аан дойдутааҕы быыстапкатын туһунан анал ыстатыйа “Литературная Россия” хаһыат 1975 сыл балаҕан ыйын 5 күнүнээҕи нүөмэригэр бастакы балаһаҕа тахсыбыта. Онно Ойуунускай олоҥхото биллиилээх тылбаасчыт-поэт Владимир Васильевич Державин тылбааһынан нууччалыы тахсыбыта үгүс көрөөччүлэр болҕомтолорун чуо тардыбытын, омук сирдэриттэн сылдьар ыалдьыттар дьиктиргээн, сөҕө-махтайа көрбүттэрин туһунан кэпсэнэр. Ол иһин даҕаны саха героическай эпоһын бу […]

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков төһө да түбүктээх үлэ үөһүгэр сырыттар, саха тылынан айымньытын кылаан чыпчаалын, олоҥхону, үйэтитиигэ уонна сөргүтүүгэ утумнаахтык үлэлэһэр. Билсиһиибит Бэйдиҥэттэн саҕаламмыта Биир дойдулааҕа аатырбыт Д.М.Говоров-Олоҥхоһут Миитэрэй биир дойдулааҕа буолан, кини олоҥхоҕо кэрэхсэбилэ эдэр сааһыттан куоруллубута. Улуу олоҥхоһут 115 сыллаах үбүлүөйүн Бэйдиҥэҕэ нэһилиэк баһылыга Николай Дегтярев, билигин Идэлээх сойуустар өрөспүүбүлүкэтээҕи холбоһуктарын бэрэссэдээтэлэ уонна оччолорго […]

Феномен якутского кинематографа известен давно: снятые в морозной республике фильмы показывают то в одном регионе России, то в другом, и сразу три якутских фильма в феврале едут на Берлинский международный кинофестиваль. С мультипликацией дела обстоят не так радужно: бюджетные миллионы на ее поддержку пока не выделяются, а сами картины, пусть и переводимые на иностранные языки, […]

Сусанна Васильевна Лазарева 1952 сыллахха игирэтин аҥаара убайынаан Афанасий Васильевичтыын Чурапчы улууһун Кытаанаҕар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ, бэйэтэ кэпсииринэн, буор муосталаах балаҕаҥҥа төрөөбүттэр. Төрөппүттэрэ — аҕалара биригэдьиир, ийэлэрэ ыанньыксыт буолан, күнү быһа холкуос үлэтигэр сылдьаллара.  Оҕолор аҕаларынан эһэлэрин көрүүтүгэр-харайыытыгар хаалаллара. Кырдьаҕас эһэлэрэ сиэннэригэр остуоруйа кэпсээн, ыллаан-туойан иһитиннэрэрэ, улаата түспүттэрин кэннэ олоҥхолоон доллоһутара. Онон оҕо эрдэхтэриттэн […]

Бу орто туруу бараан дойдуга бэриллэр биир күндү олохпутугар үүнэ-сайда, бэйэбит тула сырдыгы, сылааһы тарҕата кэлэбит. Саха норуотугар киэҥник биллибит, дьонугар, дойдутугар бэйэтин сыаналаммат кылаатын, билиитин бэлэх уунан хаалларбыт сүдү киһибит, настаабынньыкпыт Клавдия Ильинична Максимова-Сайыына төрүттээбит духуобунаһын киинин уһуйуллааччыта Любовь Горохова-Матвеева-Сүүмэх быйыл күһүн “Сайыына” диэн ураты ис хоһоонноох кинигэтин биһирэмэ Дьокуускайынан, Москубанан буолбута. Москубаҕа Сүүмэх […]

Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай-Бэдьээлэ Көбөкөн нэһилиэгэр, уруккута «Өлөксөй Үөс» холкуос сиригэр төрөөбүт, улааппыт. Холкуостааһын буолуон иннинэ баайдарга хамначчыттыы сылдьыбыт. Оҕо сааһыгар тулаайах хаалан, баайдарга үлэлээн киһи буолбут. Кэлин сэбиэскэй былаас холкуостары тэрийбитигэр чилиэнинэн киирэн, араас үлэлэргэ үтүө суобастаахтык үлэлээбит. Сэрии ыар сылларыгар кыладыапсыгынан, почтальонунан, биригэдьииринэн үлэлээбитэ. «Фрунзе» холкуос эдэр эрчимнээх дьоно үгүстэрэ Аҕа дойду көмүскэлигэр сэриигэ […]