Журнал Сурунаал

Хаартыска: А.Васильева түһэриитэ. Дьокуускайга буола турар Култуура пуорумун чэрчитинэн, Олоҥхо дьиэлэрин үлэһиттэригэр сэминээр буолан ааста. Исписэлиистэр икки күн устата үөрэннилэр, уопут атастастылар, алтыстылар. Бу туһунан санааларын үллэстэллэр.  Анжелика Иванова, Амма улууһун Олоҥхо дьиэтин, Екатерина Захарова аатынан Култуура киинин дириэктэрэ, Эмис нэһилиэгэ: — Быйыл Култуура сыла биһиэхэ саамай эппиэтинэстээх уонна үөрүүлээх сыл буолар. Үлэбит икки бүк […]

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков төһө да түбүктээх үлэ үөһүгэр сырыттар, саха тылынан айымньытын кылаан чыпчаалын, олоҥхону, үйэтитиигэ уонна сөргүтүүгэ утумнаахтык үлэлэһэр. Билсиһиибит Бэйдиҥэттэн саҕаламмыта Биир дойдулааҕа аатырбыт Д.М.Говоров-Олоҥхоһут Миитэрэй биир дойдулааҕа буолан, кини олоҥхоҕо кэрэхсэбилэ эдэр сааһыттан куоруллубута. Улуу олоҥхоһут 115 сыллаах үбүлүөйүн Бэйдиҥэҕэ нэһилиэк баһылыга Николай Дегтярев, билигин Идэлээх сойуустар өрөспүүбүлүкэтээҕи холбоһуктарын бэрэссэдээтэлэ уонна оччолорго […]

Сусанна Васильевна Лазарева 1952 сыллахха игирэтин аҥаара убайынаан Афанасий Васильевичтыын Чурапчы улууһун Кытаанаҕар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ, бэйэтэ кэпсииринэн, буор муосталаах балаҕаҥҥа төрөөбүттэр. Төрөппүттэрэ — аҕалара биригэдьиир, ийэлэрэ ыанньыксыт буолан, күнү быһа холкуос үлэтигэр сылдьаллара.  Оҕолор аҕаларынан эһэлэрин көрүүтүгэр-харайыытыгар хаалаллара. Кырдьаҕас эһэлэрэ сиэннэригэр остуоруйа кэпсээн, ыллаан-туойан иһитиннэрэрэ, улаата түспүттэрин кэннэ олоҥхолоон доллоһутара. Онон оҕо эрдэхтэриттэн […]

Бу орто туруу бараан дойдуга бэриллэр биир күндү олохпутугар үүнэ-сайда, бэйэбит тула сырдыгы, сылааһы тарҕата кэлэбит. Саха норуотугар киэҥник биллибит, дьонугар, дойдутугар бэйэтин сыаналаммат кылаатын, билиитин бэлэх уунан хаалларбыт сүдү киһибит, настаабынньыкпыт Клавдия Ильинична Максимова-Сайыына төрүттээбит духуобунаһын киинин уһуйуллааччыта Любовь Горохова-Матвеева-Сүүмэх быйыл күһүн “Сайыына” диэн ураты ис хоһоонноох кинигэтин биһирэмэ Дьокуускайынан, Москубанан буолбута. Москубаҕа Сүүмэх […]

Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай-Бэдьээлэ Көбөкөн нэһилиэгэр, уруккута «Өлөксөй Үөс» холкуос сиригэр төрөөбүт, улааппыт. Холкуостааһын буолуон иннинэ баайдарга хамначчыттыы сылдьыбыт. Оҕо сааһыгар тулаайах хаалан, баайдарга үлэлээн киһи буолбут. Кэлин сэбиэскэй былаас холкуостары тэрийбитигэр чилиэнинэн киирэн, араас үлэлэргэ үтүө суобастаахтык үлэлээбит. Сэрии ыар сылларыгар кыладыапсыгынан, почтальонунан, биригэдьииринэн үлэлээбитэ. «Фрунзе» холкуос эдэр эрчимнээх дьоно үгүстэрэ Аҕа дойду көмүскэлигэр сэриигэ […]

Материал подготовлен Театром Олонхо

1945 с. ытык Тааттаҕа Кыайыы ыһыаҕа ыытыллыбыта, ол кэмҥэ киэҥ түһүлгэни түмэ тардар, уус тыллаах олоҥхоһуттар ыһыаҕы киэргэтэллэрэ. Өбүгэ ситимэ быстыбатын, кэнэҕэс көлүөнэ норуот олоҥхоһуттарын умнубатын туһугар Ытык Күөллээҕи түмэлгэ кинилэр ааттарын үйэтитии үлэтэ ыытыллар.   Иван Егорович Огочуяров -Баспарыйа (1898-1956 сс.) Дьүлэй нэһилиэгин кэлин тиһэх эдэр көлүөнэ олоҥхоһуттарыттан биирдэстэрэ, олоҥхотун тыла-өһө уранынан, этэр тыла имигэһинэн, […]

Материал подготовлен Театром олонхо

Устудьуоннаабыт бастакы сылбар, күһүн саҥа үөрэнэн эрдэхпитинэ, Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр Дария Томская-Чайканы тиһэх суолга атаарар бырастыылаһыыга барсыбыппытын өйдүүбүн. Дьааҥыга төрөөбүт-үөскээбит киһи буоларым быһыытынан, кини туһунан эрдэ истэн билэрим эрээри, хаһан да бэйэтин көрө илигим. Бэрт кыра уҥуохтаах, хатыҥыр эбит этэ. Кини өссө, дьааҥылыы тылынан эттэххэ, сүрдээх сэргэх киһи эбитэ үһү. Удьуор утум Дьааҥы сиригэр-уотугар былыр-былыргыттан […]

Биир дойдулаахпыт, судаарыстыбаннай, общественнай, политическай деятель, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Тыва Республикатын үтүөлээх үлэһитэ, историческай наука кандидата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин  I, II, III, IV, V, VI, VII  ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) дьокутаата, V ыҥырыылаах Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ, СӨ Олоҥхо иккис уон сылын бэлэмниир уонна ыытар Национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, «Аан дойду норуоттарын эпостара» норуоттар […]

Учуонай, этнопедагог, “Арылы кустук” уопсастыбаннай түмсүү научнай салайааччыта Екатерина Петровна Чехордуна “Олоҕум ис тыына — олоҥхо” үбүлүөйдээх дьоро киэһэтэ Национальнай библиотека Историческай саалатыгар буолан ааста. Кини аҕата Петр Афанасьевич Чехордун Таатта Тыараһатын олоҥхоһуттарыттан биирдэстэрэ, П.А. Ойуунускай, саха норуодунай суруйааччылара Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон, Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа олоҥхотун кэрэхсээн истибит олоҥхоһуттара. Кини олоҥхотун аан дойду таһымнаах музыковед-учуонай, […]

Олоҥхобут ЮНЕСКОҕа киһи аймах чулуу айымньыларын кэккэтигэр киирэн, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Олоҥхо Иккис уон сыла түмүктэнэн эрэр. Норуот айымньытын дьиэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ норуот талааннаахтарын иилээн-саҕалаан, норуот үгэс буолбут культуратын, сахалыы тыыны харыстааһыҥҥа үлэлээбит тэрилтэ этэ. Сэбиэскэй кэмҥэ — 70-с-80-с сыллардаахха Норуот айымньытын дьиэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ олоҥхону харыстыырга уонна тэнитэргэ туох үлэни ыыппытын туһунан ити кэмнэргэ Норуот айымньытын дьиэтин […]

Билиҥҥи Улан-Удэ куораттан 15 км тэйиччи сиргэ улуу хуннар Иволгатааҕы куораттарын олоҕо көстөн турар. Куоракка 4 тыһыынчаттан тахса киһи олорбута дэнэр. Манна даҕатан кэпсээтэххэ, Бүрээтийэ сиригэр хуннар кэмнэригэр сыһыаннаах сүүстэн тахса археологическай пааматынньык баара биллэр. Олор истэригэр уон оччотооҕу дьон олохторо, түөрт ыраахтааҕылаах көмүүлэри киллэрэн туран, 40 киһи уҥуохтаах көмүүлэр көстүбүттэрэ. Быһаарыылаах тылдьыкка «Хунны (Гунны) — кочевой […]

(тэҥнээн ааҕыыттан санаалар) Саха олоҥхото улахан кээмэйдээх героическай эпостарга киирсэр. Дм. М Говоров «Мүлдьү Бөҕөтө», быһа холуйан, 20-чэ тыһыынча строкалаах, оттон П. А. Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотура» 36 тыһыынча строка курдук кээмэйдээх. Бэчээттэммит олоҥхолортон ити саамай улаханнара. Норуот тылынан айымньытыгар былыр ыйы ыйынан толоруллар олоҥхолор бааллара диэн ахтыллар. Олоҥхо сурукка суруллар буолта сүүсчэкэ сыл бэтэрээ […]

Соторутааҕыта Кэбээйи улууһугар  «Муҥха олоҥхото-2025» эдэр  олоҥхоһуттар өрөспүүбүлүкэтээҕи бэстибээллэрэ  киэҥ далааһыннаахтык ыытыллыбыта. 10 улуустан 20-чэ эдэр олоҥхоһут күөн көрсүүтүгэр олоҥхону  “Бастыҥ толорооччу” ааты Мэҥэ Хаҥалас улууһуттан кыттыбыт Станислав Иванов ылыан ылбыта. Хаартысканы Станислав Иванов тиксэрдэ — Станислав, оһуохайга бастакы ситиһииҥ оҕо сырыттаххына кэлбит эбит. Ол ханна этэй? — Миигин оһуохайга алын кылааска үөрэнэр кэммэр уһуйбуттара. Бастакы ситиһиибинэн […]

Норуот айымньытын өрөспүүбүлүкэтээҕи дьиэтин пуондатыгар 1940-1960 сыллаах олоҥхо рупкописьтара хара сыталлар. Ол онтон «Төлөн хара аттаах Төрүөт Бэргэн» рукопиһын таһаарабыт. Ааҕыҥ, үөрэтиҥ. https://archivesakha.ru/wp-content/uploads/2024/06/tөlөn-hara-attaah-tөrүөt-bergen-n.p.-starostin-1966_szhat.pdf

Кэлэр кэмҥэ төрөөбүт сахабыт тылын, култууратын тутан хааларга, салгыы сайыннарарга аныгы кэм сиэригэр, тэтимигэр сөп түбэһиннэрэн, сөптөөх суолу тобулан үлэлии-хамсыы сылдьар үтүө дьонноохпут. Ийэ тылы харыстааһын, бастатан туран, оҕону төрөөбүт тылынан иитииттэн, ыччакка сахалыы тыыны иҥэрииттэн саҕаланар. Саха тылын сайыннарыыга туһуламмыт араас бырайыактары толкуйдаан, ону олоххо киллэрэн көдьүүстээхтик үлэлэтии манна төһүү күүс, тирэх буолара саарбаҕа […]

Материал подготовлен Театром Олонхо

Кэлэр 2026 сылга өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕа Кэбээйи улууһугар ыытыллар. Быйыл Нерюнгри куораттан кэбээйилэр ытык дуоҕаны туппуттара. Олоҥхо ыһыаҕын көрсө, бу улууска төрөөн – үөскээн ааспыт улууканнаах олоҥхоһуттар тустарынан билсиэҕиҥ. “Биһиги араадьыйабытыгар уонна тэлэбиидэнньэбитигэр  “Кэбээйи улууһун улууканнаах олоҥхоһуттара” диэн анал  биэриилэри саҕалаатыбыт. Онно бастакы ыалдьыттарбытынан уран тыллаах, этэр тыл иччитин норуотугар тиэрдибит, этэргэ дылы, этэн-тыынан бардаҕына, […]

Педагог-библиотекарь Светлана Черепанова стала лауреатом за вклад в краеведческую деятельность В Кустуре первый заместитель председателя правительства Якутии Дмитрий Садовников вручил премию имени народного учителя республики Николая Афанасьева Светлане Черепановой. «Лауреатом за вклад в краеведческую деятельность стала педагог-библиотекарь Кустурской средней школы Светлана Черепанова. Она завоевала награду из 36 кандидатов со всей республики, и получила вознаграждение в […]