Журнал Сурунаал

Өспөт өрөгөйдөөх өйдөөх,кырдьыбат төлөннөөх сүрэхтээх.К.Д. Васильев Николай Иванович Степанов–Ноорой (08.05.1897–06.01.1975) устар ууну сомоҕолуур уус тыллаах олоҥхоһут, норуот ырыаһыта, тойуксут, алгысчыт, төрүт уус, ССКП чилиэнэ этэ. 1954 сыллаахха ССРС Суруйааччыларын сойууһун 2-с сийиэһин дэлэгээтинэн талыллан сылдьыбыта. Аҕа дойдуну көмүскүүр Улуу сэрии кыттыылааҕа этэ. Кинини киһи быһыытынан туруу үлэһит, амарах аҕа, истиҥ доҕор, үтүө сүбэһит, кэрэхсэтэр кэпсээнньит, […]

В Якутском музыкальном колледже имени М.Н. Жиркова 5 мая прошел онлайн-лекторий «Слово о композиторе». Он был посвящен 80-летию со дня рождения Надежды Николаевны Николаевой (1946–2010) — кандидата искусствоведения, члена Союза композиторов СССР, музыковеда, фольклориста. О её жизни и научном пути рассказали коллеги, члены Союза композиторов России и РС(Я) Зоя Кириллина и Чаянда Скрыбыкина. В лектории […]

Расстояние географическое и хронологическое, чуждость культурная и языковая преодолеваются живым, горячим интересом к происходящему, в первую очередь, к своему делу. Докторант из Китая Аншуя (安淑娅), следуя научным интересам, открыла для себя якутский эпос олонхо и начала учить якутский язык. Сейчас она работает над переводом на китайский язык знаменитого олонхо П. А. Ойунского «Нюргун Боотур Стремительный». Каково […]

 ЮНЕСКО иһинэн күрэх (конкурс) тэрийбит хамыыһыйа сэтинньи 25 күнүнээҕи (2005 с.) быһаарыытынан, Олоҥхо киһи аймах уус-уран тылынан уонна өйүнэн айбыт культурнай нэһилиэстибэтин Үрдүк чыпчаалынан билиниллибитэ: “Якутский героический эпос олонхо признан Шедевром устного и нематериального культурного наследия Человечества”. Икки сыл устата (2024–2025 сс.), иллэҥ кэммэр, 15 олоҥхону аахтым уонна ырытан бэлиэтэнним. Аахпыт олоҥхолорбуттан “Дьулуруйар Ньургун Боотур” (П.А. […]

Аҕыйах сыллааҕыта Нам улууһун Аппааны нэһилиэгин биир дьоһун ыала Васильевтарга сылдьыбытым. Онно дьиэлэрин ис бараанын оҥоһуутун сөҕө көрбүтүм. Ыал аҕата маны барытын, дьиэ үрдүгэр олус тупсаҕай, сахалыы алгыстаах оһуоругар тиийэ, бэйэтэ оҥорорун, суруйар дьоҕурун, хоһоонньутун туһунан кэргэнэ Анна Ефимовна кэпсээбитэ. Бу иннинэ «Ааспыты анааран, аныгыны арыйан» кинигэни 30 ахсаанынан таһааттарбыт эбит, онно кылгас кэпсээннэрэ, сценарий, […]

Олоҥхо өрөспүүбүлүкэтээҕи ассоциацията, Үүнэр көлүөнэ тус сыаллаах пуондатын өйөбүлүнэн, бу сыл устата хас да хайысханан тэрийэн ыытар “Олоҥхо дойдутугар айан” диэн бырайыакка старт биэрэр тэрээһинэ Кэбээйигэ олоҥхо XVI научнай-методическай кэмпириэнсийэтин кэмигэр буолбута – «Олоҥхо оонньуулара уонна оонньуурдара» диэн бэстибээл. Үөрүүлээх аһыллыытыттан видеосюжеты сэҥээрэн көрүҥ:

Норуот тылынан уус-уран айымньытын чыпчаала олоҥхо халыыбынан суруллар айымньылар билиҥҥи кэмҥэ элбээн иһэллэрин бары да сэргээн, ааҕа-билэ олордохпут. Онон сиэттэрэн, мин бүгүн Таатта Дьохсоҕонуттан төрүттээх биһиги биир дойдулаахпыт Егасова Акулина Михайловна-Дьохсоҕон Кыыһын олоҥхо матыыбынан айыллыбыт «Үрүҥ Аар тойон ыйааҕынан Күн Сырала» остуоруйа-олоҥхотун ырытыыбын билиһиннэриэм. Дьохсоҕон Кыыһа кэпсээн, хоһоон суруйар дэгиттэр талааннаах ааптар. Дьохсоҕон нэһилиэгин «Куорсун» […]

Хаартыска: А.Васильева түһэриитэ. Дьокуускайга буола турар Култуура пуорумун чэрчитинэн, Олоҥхо дьиэлэрин үлэһиттэригэр сэминээр буолан ааста. Исписэлиистэр икки күн устата үөрэннилэр, уопут атастастылар, алтыстылар. Бу туһунан санааларын үллэстэллэр.  Анжелика Иванова, Амма улууһун Олоҥхо дьиэтин, Екатерина Захарова аатынан Култуура киинин дириэктэрэ, Эмис нэһилиэгэ: — Быйыл Култуура сыла биһиэхэ саамай эппиэтинэстээх уонна үөрүүлээх сыл буолар. Үлэбит икки бүк […]

Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков төһө да түбүктээх үлэ үөһүгэр сырыттар, саха тылынан айымньытын кылаан чыпчаалын, олоҥхону, үйэтитиигэ уонна сөргүтүүгэ утумнаахтык үлэлэһэр. Билсиһиибит Бэйдиҥэттэн саҕаламмыта Биир дойдулааҕа аатырбыт Д.М.Говоров-Олоҥхоһут Миитэрэй биир дойдулааҕа буолан, кини олоҥхоҕо кэрэхсэбилэ эдэр сааһыттан куоруллубута. Улуу олоҥхоһут 115 сыллаах үбүлүөйүн Бэйдиҥэҕэ нэһилиэк баһылыга Николай Дегтярев, билигин Идэлээх сойуустар өрөспүүбүлүкэтээҕи холбоһуктарын бэрэссэдээтэлэ уонна оччолорго […]

Сусанна Васильевна Лазарева 1952 сыллахха игирэтин аҥаара убайынаан Афанасий Васильевичтыын Чурапчы улууһун Кытаанаҕар элбэх оҕолоох дьиэ кэргэҥҥэ, бэйэтэ кэпсииринэн, буор муосталаах балаҕаҥҥа төрөөбүттэр. Төрөппүттэрэ — аҕалара биригэдьиир, ийэлэрэ ыанньыксыт буолан, күнү быһа холкуос үлэтигэр сылдьаллара.  Оҕолор аҕаларынан эһэлэрин көрүүтүгэр-харайыытыгар хаалаллара. Кырдьаҕас эһэлэрэ сиэннэригэр остуоруйа кэпсээн, ыллаан-туойан иһитиннэрэрэ, улаата түспүттэрин кэннэ олоҥхолоон доллоһутара. Онон оҕо эрдэхтэриттэн […]

Бу орто туруу бараан дойдуга бэриллэр биир күндү олохпутугар үүнэ-сайда, бэйэбит тула сырдыгы, сылааһы тарҕата кэлэбит. Саха норуотугар киэҥник биллибит, дьонугар, дойдутугар бэйэтин сыаналаммат кылаатын, билиитин бэлэх уунан хаалларбыт сүдү киһибит, настаабынньыкпыт Клавдия Ильинична Максимова-Сайыына төрүттээбит духуобунаһын киинин уһуйуллааччыта Любовь Горохова-Матвеева-Сүүмэх быйыл күһүн “Сайыына” диэн ураты ис хоһоонноох кинигэтин биһирэмэ Дьокуускайынан, Москубанан буолбута. Москубаҕа Сүүмэх […]

Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай-Бэдьээлэ Көбөкөн нэһилиэгэр, уруккута «Өлөксөй Үөс» холкуос сиригэр төрөөбүт, улааппыт. Холкуостааһын буолуон иннинэ баайдарга хамначчыттыы сылдьыбыт. Оҕо сааһыгар тулаайах хаалан, баайдарга үлэлээн киһи буолбут. Кэлин сэбиэскэй былаас холкуостары тэрийбитигэр чилиэнинэн киирэн, араас үлэлэргэ үтүө суобастаахтык үлэлээбит. Сэрии ыар сылларыгар кыладыапсыгынан, почтальонунан, биригэдьииринэн үлэлээбитэ. «Фрунзе» холкуос эдэр эрчимнээх дьоно үгүстэрэ Аҕа дойду көмүскэлигэр сэриигэ […]

Материал подготовлен Театром Олонхо

1945 с. ытык Тааттаҕа Кыайыы ыһыаҕа ыытыллыбыта, ол кэмҥэ киэҥ түһүлгэни түмэ тардар, уус тыллаах олоҥхоһуттар ыһыаҕы киэргэтэллэрэ. Өбүгэ ситимэ быстыбатын, кэнэҕэс көлүөнэ норуот олоҥхоһуттарын умнубатын туһугар Ытык Күөллээҕи түмэлгэ кинилэр ааттарын үйэтитии үлэтэ ыытыллар.   Иван Егорович Огочуяров -Баспарыйа (1898-1956 сс.) Дьүлэй нэһилиэгин кэлин тиһэх эдэр көлүөнэ олоҥхоһуттарыттан биирдэстэрэ, олоҥхотун тыла-өһө уранынан, этэр тыла имигэһинэн, […]

Материал подготовлен Театром олонхо

Устудьуоннаабыт бастакы сылбар, күһүн саҥа үөрэнэн эрдэхпитинэ, Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр Дария Томская-Чайканы тиһэх суолга атаарар бырастыылаһыыга барсыбыппытын өйдүүбүн. Дьааҥыга төрөөбүт-үөскээбит киһи буоларым быһыытынан, кини туһунан эрдэ истэн билэрим эрээри, хаһан да бэйэтин көрө илигим. Бэрт кыра уҥуохтаах, хатыҥыр эбит этэ. Кини өссө, дьааҥылыы тылынан эттэххэ, сүрдээх сэргэх киһи эбитэ үһү. Удьуор утум Дьааҥы сиригэр-уотугар былыр-былыргыттан […]

Биир дойдулаахпыт, судаарыстыбаннай, общественнай, политическай деятель, СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, Тыва Республикатын үтүөлээх үлэһитэ, историческай наука кандидата, Саха Өрөспүүбүлүкэтин  I, II, III, IV, V, VI, VII  ыҥырыылаах Судаарыстыбаннай Мунньаҕын (Ил Түмэн) дьокутаата, V ыҥырыылаах Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлэ, СӨ Олоҥхо иккис уон сылын бэлэмниир уонна ыытар Национальнай тэрийэр кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ, «Аан дойду норуоттарын эпостара» норуоттар […]

Учуонай, этнопедагог, “Арылы кустук” уопсастыбаннай түмсүү научнай салайааччыта Екатерина Петровна Чехордуна “Олоҕум ис тыына — олоҥхо” үбүлүөйдээх дьоро киэһэтэ Национальнай библиотека Историческай саалатыгар буолан ааста. Кини аҕата Петр Афанасьевич Чехордун Таатта Тыараһатын олоҥхоһуттарыттан биирдэстэрэ, П.А. Ойуунускай, саха норуодунай суруйааччылара Д.К. Сивцев-Суорун Омоллоон, Н.Е. Мординов-Амма Аччыгыйа олоҥхотун кэрэхсээн истибит олоҥхоһуттара. Кини олоҥхотун аан дойду таһымнаах музыковед-учуонай, […]

Олоҥхобут ЮНЕСКОҕа киһи аймах чулуу айымньыларын кэккэтигэр киирэн, Саха Өрөспүүбүлүкэтигэр Олоҥхо Иккис уон сыла түмүктэнэн эрэр. Норуот айымньытын дьиэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ норуот талааннаахтарын иилээн-саҕалаан, норуот үгэс буолбут культуратын, сахалыы тыыны харыстааһыҥҥа үлэлээбит тэрилтэ этэ. Сэбиэскэй кэмҥэ — 70-с-80-с сыллардаахха Норуот айымньытын дьиэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ олоҥхону харыстыырга уонна тэнитэргэ туох үлэни ыыппытын туһунан ити кэмнэргэ Норуот айымньытын дьиэтин […]

Билиҥҥи Улан-Удэ куораттан 15 км тэйиччи сиргэ улуу хуннар Иволгатааҕы куораттарын олоҕо көстөн турар. Куоракка 4 тыһыынчаттан тахса киһи олорбута дэнэр. Манна даҕатан кэпсээтэххэ, Бүрээтийэ сиригэр хуннар кэмнэригэр сыһыаннаах сүүстэн тахса археологическай пааматынньык баара биллэр. Олор истэригэр уон оччотооҕу дьон олохторо, түөрт ыраахтааҕылаах көмүүлэри киллэрэн туран, 40 киһи уҥуохтаах көмүүлэр көстүбүттэрэ. Быһаарыылаах тылдьыкка «Хунны (Гунны) — кочевой […]