Главная / События / Ороссолуода нэһилиэгэ Олоҥхо ыһыаҕа

Ороссолуода нэһилиэгэ Олоҥхо ыһыаҕа

Дойдубутугар Норуоттар сомоҕолоһууларын, улууска Олохтоох оҥорон таһаарыы, олоҥхоһут Гаврил Николаевич Ларионов – Халлаан Хабырыыс төрөөбүтэ 135 сылларыгар аналлаах «Ороссолуода нэһилиэгэ Олоҥхо Ыһыаҕын уруйдуур!» улуустааҕы Олоҥхо ыһыаҕа XIV төгүлүн ыытыллыбыт буолан ааста.

Үс үллэр үөстээх, үлүскэннээх сүүрүктээх, өҥ-быйаҥ тыыннаах Өлүөнэ Эбэ тардыылаах, үрдүк бэс чагда мырааннардаах, үгүс үтүө дьонноох, оҕуруот аһынан аатырбыт Ороссолуода нэһилиэгэр ыраахтан сиртэн ыҥырыынан ыйдаран, чугас бааллар чуораанынан сирдэтэн, уус-уран, хомоҕой тыллаах олоҥхоһуттар, ылбаҕай ырыаһыттар, хомоҕой хоһоонньуттар Гаврил Николаевич Ларионов – Халлаан Хабырыыс төрөөбүтэ 135 сылыгар аат ааттаан муһуннулар.

Кинтэн кэрэ тиэргэнигэр олоҥхо толорулунна

Быйылгы Олоҥхо ыһыаҕын бастакы күнэ Саха Өрөспүүбүлүкэтин ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, СӨ норуодунай худуоһунньуга, Арассыыйа Худуоһунньуктарын сойууһун чилиэнэ, өр сылларга П.П. Романов аатынан Дьокуускайдааҕы ойуулуур-дьүһүннүүр орто анал үөрэх кыһатын салайааччытынан үлэлээбит Кирилл Петрович Гаврильев ‒ Кинтэн ураты оҥоһуулаах, кэрэ тиэргэнигэр ыытылынна.

Кэлбит эрэ барыта Кирилл Петрович ханна да суох мааны, ураты, дьэрэкээн оҥоһуулаах, тутуулаах тиэргэнин сэргээтилэр, олоҥхону истии киэһэтин алгыһын Гавриил Колесов аатынан Олоҥхо дьиэтин фолькорга уһуйааччыта, олоҥхоһут Н.И.Степанов – Ноорой сиэнэ Аксинья Степанова иилээн-саҕалаан ыытта, алгыһы Олоҥхо дьиэтин алгысчыта Денис Оконешников көтөхтө.

Ороссолуода нэһилиэгин баһылыга Иван Афанасьев, тиэргэннээх Кирилл Гаврильев, СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бэрэсидьиэнэ Февронья Шишигина, Олоҥхо дьиэтин салайааччыта Айта Васильева кэлбит ыалдьыттары эҕэрдэлии көрүстүлэр. Арктикатааҕы судаарыстыбаннай култуура уонна ускуустуба университетын устудьуоннара ырыанан-тойугунан киэргэттилэр.

Дьүүллүүр сүбэҕэ СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бэрэсидьиэнэ Февронья Шишигина, СӨ Ил Дарханын стипендиата, Г.Г.Колесов аатынан бэлиэ хайааһына, СӨ Дархан оһуохайдьыта, Олоҥхо күрэстэрин кылаан кыайыылааҕа, СӨ култууратын туйгуна Виталий Никифоров, Олоҥхо педагогикатын үөрэтээччи, тарҕатааччы, педагог-маастар Наталия Мордовская үлэлэстилэр.

Бастакы күн ытык мааны олоҥхону толорооччу Гаврил Спиридонов (2-с Тыыллыма), Айталина Верховцева (Дьаҥхаады), Галина Зыкова (Тараҕай), Александра Попова (Аллараа Бэстээх), Сайыына Шамаева (Бүлүү) Кинтэн ураһатын иһигэр, көмүлүөк оһох иннигэр оллоонноон олорон олоҥхолообуттарын сэргии иһиттибит.

Сиэр-туом түһүлгэтэ. Күнү көрсүү.

Олоҥхо ыһыаҕа диэн икки күннээх олоҥхону истиитин күрэһэ, ыһыаҕы тэрийии эрэ дииргэ татым. Олоҥхо ыһыаҕын ыытар сүрүн сыалбыт-сорукпут ‒ дьоҥҥо-сэргэҕэ ыһыах хайдах ыытыллыахтааҕын көрдөрүү, төрүт үгэһи тутуһан сиэри-туому толоруу, тэрээһин таһымын үрдэтии, саха норуотун уус-уран нэһилиэстибэтин – олоҥхону тарҕатыы, үөрэтии, үйэтитии, нэһилиэк олохтоохторун түмэ тардан хамсатыы, өр кэмҥэ кэрэ кэпсээн, уос номоҕо буолар дьоһун түһүлгэни тэрийии буолар.

Быйылгы Олоҥхо ыһыаҕар Ороссолуода нэһилиэгин ыһыахтыыр түһүлгэтигэр сабыс-саҥа сиэр-туом түһүлгэтэ тутуллан силигин ситэн, нэһилиэк олохтоохторугар үтүө бэлэх буолла. Хас да сыллааҕыта нэһилиэк ыһыахтыыр түһүлгэтигэр Кирилл Гаврильев – Кинтэн томтор үрдүгэр, ураты оҥоһуулаах Аал Луук маһы туруорбута, эрдэттэн билбит уонна анаабыт курдук бу томтор сиэр-туом түһүлгэтэ буолла. Бу мааны тутуу олоххо киирэригэр улуус дьаһалтата, баһылык Дмитрий Тихонов, Гавриил Колесов аатынан Олоҥхо дьиэтэ олук буоллулар. Ороссолуода нэһилиэгин баһылыга Иван Афанасьев олохтоох эр дьону түмэ тардан кылгас кэм иһигэр күүстээх үлэни ыытта. Сиэр-туом түһүлгэтин бары ирдэбилин тутуһан, алгысчыт, сиэри-туому тарҕатааччы, хомус ууһа Роман Иванов ‒ Аар Аман Далан Уус сүрүннээтэ. Ороссолуодаҕа нэһилиэктэр ортолоругар биир бастыҥ толору тутуулаах ыһыахтыыр түһүлгэ төрүттэннэ, бэл аныгы олох сиэринэн водопровод тардыллан уунан хааччыллыылаах буолла.

Олоҥхо ыһыаҕын бастакы киэһэтигэр астына-дуоһуйа олоҥхону истии кэннэ сиэр-туом түһүлгэтигэр күнү көрсүү сиэрэ-туома ыытылынна. Алгысчыт Роман Иванов ‒ Аар Аман Далан уус сиэрин-ситэрэн, туомун толорон үрүҥ күммүтүн таһаарда, күлүм күммүт бастакы сардаҥалара Аал Луук мас оройун сырдатан, чаҕылытан үөртэ. Күнү көрсүүгэ элбэх дьон тоҕуоруһа муһуннулар. Алгысчыт Денис Оконешников сиэр-туом түһүлгэтин тутуулара туох суолталаахтарын, хайа ампаар ханнык Айыыларга анаммыттарын быһааран, кэпсээн биэрдэ. Манна эбэн эттэххэ хас биир Айыыһыкка анаммыт ампаардарга бэлиэлэрэ, суолталара, тугу көрдөһүллэрэ алтан илиискэ суруллубута дьоҥҥо өйдөнүмтүө, үөрэтэр-такайар ис хоһоонноох буолла. Бары тутуу ис сүрэхтэн тутуллубута, оҥоһуллубута, улахан болҕомто ууруллубута итинтэн көстөр, Айыыһыт суолталарын алтан суруктарын көмүс ууһа, Гавриил Колесов аатынан Олоҥхо дьиэтин үлэһитэ Иннокентий Захаров оҥорон бэлэх уунна. Күммүт ойон тахсыбыт кэннэ бука бары оһуохай үҥкүүтүгэр киирдибит, СӨ үтүөлээх оһуохайдьыттара Айаал Аммосов, Роман Иванов, СӨ Дархан оһуохайдьыта Денис Оконешников оһуохайы оройуттан туттулар.

Уус түһүлгэтэ. Болгуо төрөөһүнүн сиэрэ-туома

Улууспутугар биир күүстээх хамсааһын “Мэҥэ тимир уустара” (салайааччы, СӨ норуотун маастара Леонид Говоров) уустар түмсүүлэрэ буолар.

Бу сылларга улууспут тимир уустара түмсэн, саха төрүт үгэһин – уһаарыыны сөргүтэн, кэнники кэмҥэ элбэх уһаарыыны тэрийдилэр. Бииргэ алтыһар үөлээннээхтэрин, хомус ууһун Роман Иванов ‒ Аар Аман Далан уус Олоҥхо ыһыаҕар ууһарыаҕыҥ диэн этиитин өйөөннөр, уус уолаттар Аллараа Бэстээхтэн Дьулус Марков, Валентин Сидоров, Николай Сергеев, Майаттан Егор Романов, Нөөрүктээйиттэн Владимир Дмитриев түмсэ түһэн ураты көстүүлээх, табыктаах уус түһүлгэтин төрүттээтилэр. Олоҥхо ыһыаҕын үгэнигэр сарсыардаттан буһа-хата үлэлээн, күөрт күөртээннэр болгуо үөскээһинин сиэрин-туомун оҥорон ыһыахпыт тэрээһинин киэҥ далааһыннаатылар, суолтатын үрдэттилэр, дьоҥҥо-сэргэҕэ уһаарыыны сырдаттылар.

Г.Н.Ларионов –Халлаан Хабырыыс аата ааттанар

Олоҥхо ыһыаҕар Орто туруу бараан дойду үс хаттыгас дойдутун ойуулуур театрализованнай дьүһүйүүттэн саҕаланна.

Сыл ахсын Олоҥхонон дьүһүйүүнү Гавриил Колесов аатынан Олоҥхо дьиэтин үлэһиттэрэ ыһыах иннинэ уонча хонук олохсуйа кэлэн, үрдүттэн олорон, нэһилиэк олохтоохторун хамсатан, туруоруу ис хоһоонуттан, тыаһыттан-ууһуттан, таҥаһыгар-сабыгар, декорацияҕа, бутафорияҕа тиийэ саҥаттан толкуйдаан туруораллар. Режиссер Ариан Пермяков, сценарий Айта Васильева, декорация, бутафория, көстүүм үлэтигэр Ольга Плотникова, Владимир Иванов, тыас-уус Кай Эверстов, ырыаны-тойугу үөрэтээччи, сүрүннээччи Аксиния Степанова туруорбут Дойдубугар Сомоҕолоһуу сылыгар анаммыт “Олоҥхо – сомоҕолуур күүс!” дьүһүйүүлэригэр Ороссолуода нэһилиэгин бары олохтоохторо — кыра оҕотуттан, аҕам саастаах дьоно — бары кыттыыны ыллылар. Олоҥхонон дьүһүйүү турарыгар күүс-көмө буолбут, тэрээһини киэргэппит “Кыталык” норуодунай ансаамбылга, төрүттээччи “Душа России” бириэмийэ лауреата, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Василий Винокуров ‒ Кыталык Баһылайга, салайааччы Сардаана Терентьеваҕа, Арктикатааҕы култуура уонна ускуустуба университетын устудьуоннарыгар, салайааччы Марфа Аммосоваҕа махталбытын биллэрэбит.

Олоҥхонон дьүһүйүү кэннэ “Ороссолуода нэһилиэгэ” тыа сирин түөлбэтин баһылыга Иван Афанасьев Олоҥхо ыһыаҕын Ытык Дуоҕатын тойон үрдэлгэ туруорда, ыһыах саҕаланна. Саҥа сиэр-туом түһүлгэтигэр аар алгысчыттар Роман Иванов ‒ Аар Аман Далан Уус, Денис Оконешников, Спиридон Григорьев ‒ Илгэлээх Испиридиэн аал уокка ас кээһэн айыыларга дабайдылар, кымыс иһии сиэрин-туомун тэрийдилэр, бар дьон ыһыах алгыһын ылынан, айыы дьоно амсайа илик мааны аһыгар тиксэн, оһуохайы оройуттан туттулар.

Олоҥхо ыһыаҕын үөрүүлээх дьоро тэрээһинигэр улуус баһылыга Дмитрий Тихонов, нэһилиэк баһылыга Иван Афанасьев, СӨ Ил Түмэн судаарыстыбаннай мунньаҕын дьокутаата, А.Д.Макарова аатынан Дьокуускайдааҕы култуура коллеһын салайааччыта Захар Никитин, улуус култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга салайааччыта Анна Исакова, СӨ Олоҥхо ассоциациятын бэрэсидьиэнэ Феврония Шишигина эҕэрдэлээтилэр, бастыҥнары наҕараадалаатылар. Олоҥхо Дьиэтин салайааччыта Айта Васильева эҕэрдэлээн Гавриил Колесов аатынан үрүҥ көмүс бэлиэни олоҥхону толорооччу Гаврил Спиридоновка кэтэртэ.

Олоҥхоһут Г.Н.Ларионов ‒ Халлаан Хабырыыс сыдьааннара Светлана Гаврильевна, Саргылана Гаврильевна Ларионовалар, уруунан-аймаҕынан түмсэн кэлэн олоҥхоһут эрэ буолбакка, бэйэтин кэмигэр айылҕаттан айдарыылаах эмчит, отоһут, сири нүөлсүтээччи быһыытынан албан ааттаммыт эһээлэрин туһунан үрдүк түһүлгэҕэ туран сырдаттылар, кэпсээтилэр. Дьоҕурдаах киһи сыдьааннара кытары дьоҕурдаах буолан биэрдилэр, сиэннэр ылбаҕай ырыа маанытын ыллаан бар дьону үөртүлэр, сэргэхситтилэр. Бу кэннэ ылбаҕай ырыалаах, үөрүүлээх үҥкүүлээх Ороссолуода, ыаллыы сытар Нөөрүктээйи, Хаптаҕай нэһилиэктэрин талба талааннаах дьонун эҕэрдэ кэнсиэрэ буолла. Күнүскү омурҕан, хорчуоппа, сынньалаҥ кэннэ Олоҥхо күрэһин салгыыта, саха уус-уран айымньыларыгар, саха таҥаһын көрүү, күүһү-күдэҕи тургутар күрэстэр түһүлгэ аайы тэрилиннилэр.

Улуустааҕы Олоҥхо ыһыаҕар чулуу олоҥхобутун үөрэтэр-сайыннарар, тарҕатар күөн туттар дьоммут М.К.Аммосов аатынан ХИФУ дуоктара Василий Илларионов, СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бэрэсидьиэнэ Февронья Шишигина, СӨ Ил Дарханын стипендиата, Г.Г.Колесов аатынан бэлиэ хайааһына, СӨ Дархан оһуохайдьыта, Олоҥхо күрэхтэрин кылаан кыайыылааҕа, СӨ култууратын туйгуна Виталий Никифоров, Олоҥхо педагогикатын үөрэтээччи, тарҕатааччы, педагог-маастар Наталия Мордовская, олоҥхону, оһуохайы чинчийэр Варвара Обоюкова, Гавриил Колесов аатынан Олоҥхо Дьиэтин өр кэмҥэ салайбыт, Арктикатааҕы эпостар кииннэрин Эпическэй нэһилиэстибэ салаатын салайааччыта Евдокия Иванова, сүрүннүүр үлэһиттэр Саргылана Адамова, Василий Кривошапкин, М.Н.Жирков аатынан Дьокуускайдааҕы музыкальнай колледж Г.Колесов аатынан фольклорга салаатын уһуйааччыта, СӨ култууратын туйгуна Элла Соколова, биир дойдулаахтарбыт, киэн туттар кыргыттарбыт Аан дойдутааҕы Хомус түмэлин выставочнай салаатын салайааччыта, импровизатор-хомусчут Туйаара Жиркова, М.Н.Жирков аатынан Дьокуускайдааҕы музыкальнай колледж Г.Колесов аатынан фольклорга салаатын уһуйааччыта, СӨ үтүөлээх артыыската Варвара Степанова-Арчыына, бастыҥ олоҥхо уһуйааччылара Мария Герасимова, Айталина Верховцева, “Оһуохай” түмсүү салайааччыта Мария Шипошина, улуус сатабыллаах маастардара, иистэнньэҥнэр Наталия Туманова, Анджелика Степанова ыалдьыттаатылар, дьүүллүүр сүбэҕэ үлэлээтилэр.

Улуустааҕы Олоҥхо ыһыаҕын Ороссолуода үтүөкэннээх сиригэр ырыата-тойуга, омуннаах олоҥхото сэттэ сиргэ иһилиннэ, аҕыс сиргэ аатырда, тоҕус сиргэ дуорайда!

„Оллоонноон олорон олоҥхото толоруох!“

Олоҥхону толоруу түмүктэрэ маннык буолла.

Улахан дьоҥҥо биирдиилээн толорууга “Кылаан кыайыылаах” үрдүк аатын Бүлүүттэн сылдьар Сайыына Шамаева ылары ситистэ итиэннэ Г.Г.Колесов аатынан Олоҥхо дьиэтин аатыттан 50.000 солкуобайынан бириэмийэлэннэ.

1 үрдэл-Сайдам Айар Кыыдаана, Нам. СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бирииһэ.

2 үрдэл- Марфа Аммосова, Дьанхаады. СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бирииһэ.

3 үрдэл- Гаврил Спиридонов, 2 Хаатылыма. СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бирииһэ.

Биһирэбил аат- Валентина Кривошапкина, Майа. Арассыыйа бэдэрээссийэтин иитии-үөрэтии кыһатын бочуоттаах үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна, олоҥхону толорооччу үөрэтээччи Верховцева Айталина Николаевна бирииһин ылла.

Биһирэбил аат- Галина Зыкова, Тараҕай. Олоҥхоһут Н.И. Степанов-Ноорой сиэнэ олоҥхону толорооччу, СӨ култууратын туйгуна Степанова Аксиния Николаевна бирииһин ылла.

Биһирэбил аат- Заредина Сосина, Майа. Олоҥхоһут Г.Н. Ларионов-Халлаан Хабырыыс сыдьааннарын бирииһин ылла.

Биһирэбил аат – Александра Попова, Аллараа Бэстээх. Олоҥхоһут Г.Н. Ларионов-Халлаан Хабырыыс сыдьааннарын бирииһин ылла.

Биһирэбил аат- Айталина Верховцева, Дьанхаады. Олоҥхоһут Г.Н. Ларионов-Халлаан Хабырыыс сыдьааннарын бирииһин ылла.

Биһирэбил аат- Нарыйа Шамаева, Бүлүү. Олоҥхоһут Г.Н. Ларионов-Халлаан Хабырыыс сыдьааннарын бирииһин ылла.

Биһирэбил аат- Анастасия Адамова,Майа. Олоҥхоһут Г.Н. Ларионов-Халлаан Хабырыыс сыдьааннарын бирииһин ылла.

Улахан дьоҥҥо бөлөҕүнэн толоруу:

1 үрдэл – “Оллоон” бөлөх, Дьанхаады, сал: Айталина Верховцева. Олоҥхону толорооччу, РСФСР үтүөлээх механизатора, СӨ Ил Дарханын стипендиата Аркадий Михайлович Захаров оҕолоро, сиэннэрэ туруорбут бириистэрин ыллылар.

2 үрдэл – “Айыллыат” бөлөх, Майа. СӨ Олоҥхо Ассоциациятын бирииһэ.

Оҕолор:

1 үрдэл – Күннэй Дмитриева, Аллараа Бэстээх. Сэрии бэтэрээнэ Михайлов Дмитрий Семенович, кэргэнэ Мария Саввична оҕолорун, сиэннэрин, Сэрии бэтэрээнэ Спиридонов Дмитрий Семенович-Сэмэн Уола бириистэрин ылла.

2 үрдэл ‒ Айдын Жирков, Майа. Сэрии бэтэрээнэ Ильин Семен Иванович оҕолорун, сиэннэрин, „Алгыс“ аҕам саастаахтар түмсүүлэрин бириистэрин ылла.