“Бүдүрүйбэт сүһүөхтээх Мүлдьү Бөҕө”, “Биэ уола Бэйбэлдьин тулаайах” түөлбэ олоҥхолорун саас-сааһынан ырытта
Алтынньы 22-23 күннэригэр Мукучуга анал бырагырааманнан СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РФ, СӨ театральнай деятеллэрин сойуустарын чилиэнэ, Эпос уонна искусство Арктикатааҕы киинин методиһа С.С. Адамова-Алтан Кыыс, олоҥхону толорооччу, өрөспүүбүлүкэ алта улууһугар ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыахтарын анал аат хаһаайына, өрөспүүбүлүкэтээҕи “Уруйдан, улуу Олоҥхо!” күрэх бастакы үрдэл хаһаайына, 2005 сылтан ыла Россия бочуоттаах донора, чөл олоҕу тарҕатааччы, кыһыннары сөтүөлүүр, Чурапчы Сылаҥыттан төрүттээх Н.Р. Дьячковскай ыалдьыттаатылар, олоҥхоҕо, үлэҕэ, олоххо баай уопуттарыттан, дириҥ көрүүлэрин үлэһиннилэр.
Саргылаана Саввична кэлээт да, сонно тута “Дэриэбинэчээн” норуот театрын артыыстарын кытта көрүстэ. Сарсыныгар Н.Е. Яковлев аатынан нэһилиэк модельнай библиотекатыгар Кырса Сөдүөт сыдьааннарын кытта үлэлээтэ, “Биэ уола Бэйбэлдьин тулаайах” олоҥхону толорон, аудиозапись устууга дьарыктаата.
Салгыы Мукучуга олоҥхо ыһыаҕар үлэлиир бөлөҕү кытта көрүстэ. Күнүс 15.00 ч. Мукучу нэһилиэгин үөрэҕин тэрилтэлэрин үлэһиттэрин И.Е.Левин аатынан Танара орто оскуолатыгар түмэн, “Бүдүрүйбэт сүһүөхтээх Мүлдьү Бөҕө”, “Биэ уола Бэйбэлдьин тулаайах” түөлбэ олоҥхолорун саас-сааһынан ырытта.
Түмүккэ бары бөлөхтөргө хайдыһан, хас биирдии бөлөх олоҥхолорго тирэҕирэн, туох практическай үлэлэри оҥоруохтаахпытын, бырайыак көмүскүөхтээхпитин ырытыстыбыт. Араас элбэх этиилэр, толкуйдар этилиннилэр. Уопуттаах культуролог Саргылаана Саввична биһиги олоҥхолорбутун олус дириҥник, киһини барыта астынарын курдук сэргэхтик ырытта. Сарсыныгар оскуолабытыгар биирдиилээн учууталлары кытта чинчийии тиэмэтигэр эмиэ ырытыһан, кэпсэтиһэн аастыбыт. Күн Чүүйэ кыыһа, Алтан Кыыс ырытыытын астына, киэн тутта аҕынныбыт.
Николай Романович сарсыардаттан 5-9 кылаастарга уруок барылыгар олоҕуран олоҥхолоон иһитиннэрдэ. Эбиэт кэннэ оҕо кэрэ эйгэтин оскуолатыгар олоҥхо толоруон баҕалаах оҕолору биирдиилээн дьарыктаата. Киэһэ 7ч. Арчы дьиэтигэр биир дойдулааҕа Дьяконов Николай Михайлович – Чөлөс “Аҕыс күннүк сири атаратын иһигэр хаалларар айдаарыкы сиэр аттаах айдааннаах үйэҕэ төрөөбүт Ала Хотоҕой” олоҥхону толордо.
Н.Р. Дьячковскай аҕата Роман Николаевич Дьячковскай 1942 с. Чурапчыны күүс өттүнэн көһөрүү кэмигэр Мукучуга кэлэ сылдьыбыт, оскуолабыт интернатын сэбиэдиссэйинэн үлэлээбит, үлэһиттэрин-хамнастарын сатыы Кэбээйиттэн баран аҕаларын туһунан кэпсээтэ. Дьоно барыта этэҥҥэ 1944 с. дойдуларыгар көспүттэр. Кинилэр тустарынан сиһилии Дьячковскай Р.Н. «Сиргэ төрөөн киһи буолан» кинигэҕэ билсиэххэ сөп.
“Киһи бэйэтин иһиллэнэ сылдьыахтаах” – Н.Р. Дьячковскай.
«Мин бэйэм ойуур инженерэ үөрэхтээхпин, бу идэбинэн лесхоз тэрилтэтигэр 33 сыл үлэлээбитим. Ол кэнниттэн сааһыран баран олоҥхонон 72 сааспар дьарыктаммытым, билтигин 77 саастаахпын. Олоҥхоҕо тылыҥ, өйүҥ сайдар, холобура ити толорбут олоҥхом аата “Аҕыс күннүк сири атаратын иһигэр хаалларар айдаарыкы сиэр аттаах айдааннаах үйэҕэ төрөөбүт Ала Хотоҕой”— наһаа уһун дии, бу маны өйдүөххэ наада. Уус быһыытынан саҕалыырбар биир да туттар тэрилим суоҕа, онтон кыра – кыра барыта бэйэтэ – бэйэтинэн сыыйа көстөн испитэ. Бастаан быһахтары оҥорор этим. Билигин сир тимириттэн чаппараахха туттуллар киэргэллэри оҥоробун, онуоха араас сиртэн сакаас бөҕө киирэр.
Уонна доруобуйабар анаан тымныынан эмтэнии ньыматынан дьарыктанабын. Бу детка буолбатах. Таһырдьа тахсан тоҥон баран, киирэн араас хамсаныыны, йога эрчиллиитин кытта оҥороҕун. Ону сатаан оҥордоххунаыарыыттан үтүөрүөххэ сөп. Чурапчыга бэйэтигэр ойбон алларан өрөбүл аайы сөтүөлүүбүт. Маныаха Кытаанахтан, Хатылыттан туһанар буолан, баҕалаах дьон хайаан да кэлэн кыттыһаллар. Киһи бэйэтин иһиллэнэ сылдьыахтаах. Наһаа билиҥҥи аһы аһаабакка, бэйэ аһын аһаан, чөл олоҕу тутуһар ордук».
Иккис күҥҥэ Николай Романович Арчы дьиэтигэр тойукка, олоҥхоҕо баҕалаах улахан дьону дьарыктаата. Саргылаана Саввична оҕо кэрэ эйгэтин оскуолатын кэлэктиибин кытта көрүстэ. Онтон салгыы ыалдьыттарбыт Саха төрүт көрүҥнэрин оскуолатыгар “Хапсаҕай түһүлгэтигэр” ыалдьыттаатылар. Онон кэлиэхтэриттэн ыла тигинэччи үлэлээн, нэһилиэнньэни кытта көрсөн, олус элбэҕи сүбэлээн, дириҥ билиилэриттэн бэрсэн, буолаары турар Олоҥхобут ыһыаҕа үрдүк таһымҥа ааһарын туһугар сөптөөх турукка киллэрэн бардылар. Күндү ыалдьыттарбытыгар барҕа махтал буоллун!
Ксения Новикова, Мукучу.