Бэдьээлэ, дьоҕурдаах оҕолору түмэн, олоҥхоттон испэктээк туруорара
Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай-Бэдьээлэ Көбөкөн нэһилиэгэр, уруккута «Өлөксөй Үөс» холкуос сиригэр төрөөбүт, улааппыт. Холкуостааһын буолуон иннинэ баайдарга хамначчыттыы сылдьыбыт. Оҕо сааһыгар тулаайах хаалан, баайдарга үлэлээн киһи буолбут. Кэлин сэбиэскэй былаас холкуостары тэрийбитигэр чилиэнинэн киирэн, араас үлэлэргэ үтүө суобастаахтык үлэлээбит.
Сэрии ыар сылларыгар кыладыапсыгынан, почтальонунан, биригэдьииринэн үлэлээбитэ. «Фрунзе» холкуос эдэр эрчимнээх дьоно үгүстэрэ Аҕа дойду көмүскэлигэр сэриигэ барбыттара. Кини хараҕынан сыыйыллан барбатаҕа. Ол сайын, 1942 сыллаахха, сүрдээх кураан туран, алаас сирдэргэ от-бурдук үүммэтэҕэ. Биһиги холкуос өрүс Туома, Ньирээйик диэн арыыларыгар сиэмэ ыһан, сэлиэһинэй, дьэһимиэн бөҕөтө үүммүтэ. Арыыларбыт өҥ буордаах буолан от да үүммүтэ. От үлэтин кэнниттэн сиэмэ хомууругар, быһыытыгар, кылаастааһыныгар сарсыарда эрдэттэн киэһэ хойукка диэри үлэлээн сылдьар этибит.
Алтынньыттан тыаҕа сиэмэ астааһыныгар, ыраастааһыныгар сылдьарбыт, салайааччыбыт кыладыапсык Бэдьээлэ, барытын дьаһайан ыраастаан, кууллаан, ыскылааттарга кутарбыт. Малатыылкаҕа маастарбыт, кырдьаҕас уус Баача – Протопопов Баһылай оҕонньор көрөн-истэн үлэлэтэрэ. Алта атынан улахан баалы эриттэрэн, малатыылкаҕа сиэмэ астатарбыт.
Бэдьээлэ куруук көхсүн иһигэр ыллаан киҥинэйэ сылдьар буолара. Киэһэ үлэ кэнниттэн оҕолор көрдөһөн: «Ыллаа эрэ», — диэтэхпитинэ, хаһан да аккаастаммат буолара. Абааһы уолун ырыатын сүрдээх ис-иһиттэн хамсанан-имсэнэн, олох дьиҥнээх абааһы бухатыырын курдук туттан ыллыыра. Сорук Боллур ырыатын эмиэ дэгэйэ ойон толороро. Оҕолорго олус үчүгэйдик сыһыаннаһара, үлэҕэ сүбэлии, үөрэтэ сылдьар буолара.
Кэлин, сэрии кэнниттэн, дьоҕурдаах оҕолору түмэн, олоҥхоттон испэктээк туруоран оонньуур этилэрэ. Оччолорго сүрдээх ырыаһыт аҕас-балыс Барамыгиналар, Ульяна Спиридоновна Айыы Умсуур удаҕан ырыатын олус үчүгэйдик ыллыыра, оттон Анна Спиридоновна Абааһы кыыһын ырыатын олус чуолкайдык ыллаан, хамсанан толороро. Туйаарыма Куону Ядрихинская Татьяна Кондратьевна ис-киирбэхтик туойан ыллыыра. Бухатыырдары Ядрихинскай Павел Дмитриевич – Буутап, Охлопков Егор Герасимович –Буоратай, Винокуров Иван Егорович – Уйбааҥка, Сорук Боллур ырыатын Макаров Николай Егорович – Ньойҕооһун, Абааһы уолун Бэдьээлэ бэйэтэ толороро. Оччотооҕу дьон олус дуоһуйан, астынан көрөн тарҕаһаллара. Оччолорго билиҥҥи курдук уот-күөс суох кэмигэр чүмэчинэн, кыраһыынынан уоттанан, сүрдээх үчүгэйдик оонньуур буолаллара. Тэрийээччилэринэн Прокопий Прокопьевич бэйэтэ, кулууп үлэһитэ, учууталлар, Татьяна Кондратьевна иилээн-саҕалаан ыыталлара. Оччотооҕу ыччат оонньууга да, үлэҕэ да олус көхтөөхтүк кытталлара.
Прокопий Прокопьевич норуокка биллэр ырыаһыт, олоҥхоһут, ону таһынан, хоһоонунан тойуктардаах. Кини биэнсийэҕэ тахсан баран, Кутаакы сайылыкка бостууктуу сылдьан, атын үрдүгэр олорон ыллыырын-туойарын истэрим. Мин Үкэчи сайылыгар бостууктуурум. Сарсыарда эрдэ ынахтарбын хомуйа сылдьан, кини ырыатын өрүү истэрим. Ити 1963-64 сс. сайыннарыгар этэ. Кини айылҕаттан айдарыылаах, оннук уус-уран тыллаах-өстөөх ырыаһыт, олоҥхоһут эбит.
Үөрэҕэ суох да буоллар, латыыныскай буукубанан суруйар этэ. Бастакы кэргэниттэн уоллаах кыыс оҕолордооҕо. Олортон оҕолор, сиэннэр билигин элбэхтэр. Кэлин, сэрии кэнниттэн, биһиги эдьиийбитин, сэрии огдооботун Барамыгина Февронья Ивановнаны кэргэн ылбыта. Хобороос оччотооҕу олоҕу барытын этинэн-хаанынан билбит киһи. Бастакы кэргэнин аҕата Барамыгин Семен Спиридонович Аҕа дойдутун көмүскүү сылдьан өстөөх буулдьатыттан өлөн, ол дойдуга уҥуоҕа хаалбыта.
Ийэлэрэ, эбэлэрэ Хобороос эдэр сааһыттан «Фрунзе» холкуоска ыанньыксыттаан, элбэх сыратын-сылбатын биэрбит киһи. Билигин 90 сааһыттан лаппа тахсан, кыыһыгар Полина Семеновнаҕа олорор. Оҕонньорунаан, Прокопий Прокопьевичтыын, сааһырыахтарыгар диэри бииргэ олорон, үлэлээн, «Фрунзе» холкуоска ытыктанар ыал этэ.
Бэдьээлэ сааһыран да баран суруйарын тохтоппотоҕо. Кыыһыгар Полина Семеновнаҕа суруйтарар эбит этэ. «Бу ырыаҥ тылын хантан өйдөөн ыллыыгын-туойаҕын?» диэтэххэ, «Ырыа тыла бэйэтэ салҕанан тахсан иһэр, төһөнү баҕарар ыллыахха сөп», — диирэ.
Кини дьиҥнээх коммунист, үлэҕэ-хамнаска итэҕэс-быһаҕас таҕыстаҕына, мунньахтарга аһаҕастык, кырдьыгынан кэпсэтэр буолара. Дьоҥҥо тылын ылыннарымтыа, дьон убаастабылын ылар киһи этэ. Мин кинини, аҕам саастыыта убаастыыр күтүөппүн, төһө билэрбинэн, өйдүүрбүнэн суруйдум. Оччотооҕу сэрии сылларын оҕолоро ытык кырдьаҕастарбытыттан үлэҕэ, олоххо элбэххэ үөрэммиппит. Онон убаастыыр киһибин олорон ааспыт олоҕун өрүү өйдүү-саныы сылдьабын.
Прокопий Ядрихинскай, үлэ, тыыл бэтэрээнэ
«Эҥсиэли», 2006 с., муус устар 8 к.