Саха норуота былыр төһө да суруга -бичигэ суох да буоллар, бэйэтин санаатын, баҕарар баҕатын уус уран, күүстээх тыл куорматынан ырыалары, хоһооннору, таабырыннары, чабырҕахтары, олоҥхолору, остуоруйалары бэрт элбэҕи айбыта. Олоҥхо саха норуотун былыр-былыргыттан сайдан кэлбит историятын, философиятын, итэҕэлин ураты ис хоһоонун сөҥөрдөн илдьэ кэлбит, норуот өр сылларга өркөн өйүнэн айбыт, уус-уран тылын баайынан уонна ырыатын эриэккэһинэн […]
Горнай улууһун Бочуоттаах гражданина, үлэ бэтэрээнэ Мария Тарасова-Сэбиэт Маайа 100 сааһын туолла. Ытык кырдьаҕаска Ил Дархан «Үйэ Саас» бэлиэтин туттардылар. Мария Григорьевна 1925 сыл алтынньы 20 күнүгэр Солоҕоҥҥо олоҥхоһут Тэкээнэй Уола Киргиэлэй дьиэ кэргэнигэр төрөөбүт. Эдэр сааһа Аҕа дойдуну көмүскүүр сэрии сылларыгар түбэһэн, холкуос араас салайар үлэтигэр сылдьыбыта. Кини төһө да үөрэҕэ суоҕун иһин, онтон […]
Саха сирин суруйааччыларын сойууһун бастакы бэрссэдээтэлэ Былатыан Ойуунускай «Дьулуруйар Ньургун Боотур» курдук канон буолар олоҥхону суруйбут, оччотооҕу улуу олоҥхоһуттары истибит буолан, бу сүдү айымньыга улахан суолтаны уурарара, оттон толорооччуларын өрө тутара, кини көҕүлээһининэн ССРС суруйааччыларын сойууһугар 9 олоҥхоһуту чилиэнинэн ылбыттара: С. Зверев, Е. Иванова, Абрамов-Кынат, Шараборин-Кумаров, П. Ядрихинскай, Н. Степанов, И. Бурнашев уо.д. а. 1939 […]
Саха норуотун чуор куоластаах тойуксуттарыттан биирдэстэрэ, биллиилээх олоҥхоһут, норуот ырыаһыта, 1931 сыллаахтан ССРС суруйааччыларын союһун чилиэнэ, Нам улууһун бочуоттаах гражданина Прокопий Прокопьевич Ядрихинскай — Бэдьээлэни кытта кини тыыннааҕар хайдах ырыаһыт, олоҥхоһут буолбутун туһунан ыйыппыппар кини бу курдук кэпсээн турардаах: «Мин кыра саастаахпыттан тулаайах хаалбытым. Убайдарым, бырааттарым өлүтэлээн, биир балтыбынаан хаалбыппыт. Онон баай ыалбыт Бүөтүр Батаакап […]
Кэбээйибит улууһугар алтынньы 17 күнүттэн сэтинньи 30 күнүгэр дылы Ийэлэргэ аналлаах ый биллэриллибитэ. Ол чэрчитинэн, Кэбээйи нэһилиэгин түмсүүлэрин күн күбэй ийэлэрин, эйэҕэс эбээлэрин Ийэ күнүнэн эҕэрдэлээн туран, Кэбээйитээҕи Култуура сайдыытын киинигэр «Ийэ-ыал тэбэр сүрэҕэ» диэн ааттаах төгүрүк остуол тула кэскиллээх кэпсэтии, 2026 сылга буолар Олоҥхо ыһыаҕын тэрээһинин тула сүбэлэһии, ырытыһыы олус сэргэхтик буолан ааста. Бу […]
Алтынньы 22-23 күннэригэр Мукучуга анал бырагырааманнан СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, РФ, СӨ театральнай деятеллэрин сойуустарын чилиэнэ, Эпос уонна искусство Арктикатааҕы киинин методиһа С.С. Адамова-Алтан Кыыс, олоҥхону толорооччу, өрөспүүбүлүкэ алта улууһугар ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыахтарын анал аат хаһаайына, өрөспүүбүлүкэтээҕи “Уруйдан, улуу Олоҥхо!” күрэх бастакы үрдэл хаһаайына, 2005 сылтан ыла Россия бочуоттаах донора, чөл олоҕу тарҕатааччы, кыһыннары сөтүөлүүр, Чурапчы […]
Введение Вопрос преемственности и взаимовлияния эпических традиций якутов и эвенов, издавна связанных непрерывной линией исторического развития, был и остается одним из насущных проблем как в якутском, так и в тунгусском эпосоведении. Внимание фольклористов в основ-ном сфокусировано на текстологических, языковых параллелях, сходствах в бытовании эпосов [1; 2; 3; 4; 5; 6]. Не получает пока должного освещения […]
Олоҥхо ыһыаҕын уонна Манчаары оонньууларын үөрүүлээх аһыллыыларыгар Роман Иванов бииригэр алҕаабытын, иккиһигэр ыллаабытын көрөн үөрдүм уонна киэн тутуннум. Романы мин оҕо эрдэҕиттэн билэбин, Таатта улууһун Дьохсоҕон орто оскуолатыгар миигиттэн икки сыл алын кылааска үөрэммитэ. Оччолорго кини туохха талааннааҕа-тыыппалааҕа эҥин соччо биллибэт курдук этэ. Кылааһын “Бабочкалаах уолаттар” ансаамбылыгар ыллыырын өйдүүбүн. Уонна сыаҥкаҕа оонньуурун. Кэлин үлэһит буолан баран арылынна. Мэҥэ Хаҥалас […]
Бартыһааҥҥа «Кустаах» турбазаҕа самаан сайын кэлбитин уруйдуу, мааны сандалылаах Олоҥхо дьоро киэһэтэ буолан ааспыт. Олоҥхону өрөспүүбүлүкэтээҕи «Олоҥхо дойдутун оҕотобун», «Муҥха олоҥхото», «Олоҥхо тойуга» бэстибээллэргэ Гран-при, Үөһээ Бүлүүгэ ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕар ыччат ортотугар олоҥхону толорууга Кылаан Кыайыылааҕа Яна Нюргусова толорбут. Дьоро киэһэни олоҥхо театрын доҕуһуолдьута, саха үстүрүмүөннэринэн тута хоһуйааччы Айсен Кысылбаиков-Айыы Сиэнэ кырыымпа алыптаах тыаһынан киэргэппит. […]
Биир дойдулаахпыт, биллиилээх фольклорист И.В. Пухов ССРС-ка саха олоҥхотун научнайдык, киэҥник билиһиннэрбит, аан дойдуга төрдүс миэстэлээх «Алаатыыр Ала Туйгун» олоҥхону Бороҕон улууһун аатырбыт олоҥхоһута Наһаар Бөтүкүөптэн-Дьаралыктаах Наһаартан үс үйэтин толору истэн уһуйуллан, олоҥхо оҥостон толорон, сурукка түһэрэн, норуотугар миҥэ бэлэх хаалларбыт Роман Алексеев-Бөҕө Арамаана (Бөҕө Уола) төрөөбүтэ 125 сылыгар анаммыт ыһыах чэрчитинэн төрөөбүт алааһыгар Дабаадымаҕа […]
Николай Тимофеевич Алексеев 1924 сыллаахха Тэбиик нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Эдэр сылдьан атаҕар кытыгырас буолан кылыйар, куобахтыыр, сүүрэр эбит. Ону таһынан уус-уран самодеятельноска, сценкаларга, оһуохайга, тойукка, хорга кыттара. Ньукулай оҕо сылдьан “Ньургун Боотур” олоҥхону туруорбуттарын көрөн, түүн аайы дьон утуйбуттарын кэннэ, олоҥхо бухатыырдар ырыаларын үтүктэн, уһун түүнү быһа ыллыыра эбитэ үһү. Дьон, ону истэн, уолу ырыаһыт эбит […]
В Национальной библиотеке Якутии состоялась презентация перевода казахского эпоса «Кобланды Батыр» на якутский язык. Мероприятие было приурочено к VIII международному фестивалю поэзии «Благодать большого снега», модератором презентации выступила председатель Союза писателей Якутии, народный поэт Наталья Харлампьева, отметив символичность присутствия участников фестиваля поскольку эпос любого народа является источником поэзии. Участниками презентации стали первый заместитель председателя Государственного […]
Эһиил буолаары турар өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии үлэтин чэрчитининэн күн бүгүн түмсүүлэринэн, тэрилтэлэринэн уонна биирдиилээн дьонунан тыырыллан, олбох, чаппараах тигии үлэтэ бара турар. Алтынньы ыйга Кэбээйи улууһун уонна Тыайа нэһилиэгин фольклористарын уонна оһуохайдьыттарын истиэндэтин оҥотторон, үөрүүлээх быһыыга-майгыга арыллыыта буолар. Муус устар ыйга Тыайабыт талааннаах фольклор толорооччута уонна үөрэтээччи Николаев Алексей Семенович сырдык аатыгар улуустааҕы фольклору толорууга күрэх ыытыллынна, манна Тыайаттан уонна Мастаахтан талба талааннаах дьоммут оһуохай, чабырҕах, олоҥхону толорууга күөн күрэстэһэн биир умнуллубат үтүө киэһэни бэлэхтээбиттэрэ. Нэһилиэк устуоруйатын үөрэтэр уонна чинчийэр түмэл бэс ыйыгар арыллан үлэтин-хамнаһын тиигинэччи саҕалаата, сэбиэдиссэй Екатерина Яковлевна Архипова араас хабааннаах тэрээһиннэри күн бүгүҥҥэ диэри тэрийэ олорор, ол курдук, олоҥхо тиэмэтинэн түбэһиннэрэн маастар-кылаастары, үөрэтэр куруһуоктары ыытта. Биир улахан үлэннэн «Тыайаттан силис тардан» диэн ааттаах нэһилиэкпит биллиилээх дьоннорун искибиэрин арыллыыта үөрүүлээх быһыыга-майгыга сэтинньи ыйга буолара былааннанар. Улуу Кыайыы ыһыаҕар 80 сыл анаараа өттүгэр турбут үс сэргэни саҥалыы уларытан оҥоһуллуу үлэтэ наука доктора Н.К. Данилова салайыытынан саҕаланна. Ити курдук бэлэмнэнии үлэтэ нэһилиэккэ биир сомоҕо буолан тииһигин быспакка салҕанар. Иван Гуляев
«Нам предстоит провести огромную работу по глубокому, научному раскрытию общечеловеческого потенциала ценностей Олонхо, тогда расширятся горизонты понимания вклада народа саха в мировую культуру». В.Н. Иванов Урут академик, история билимин доктора, профессор, РФ уонна СӨ билимин үтүөлээх диэйэтэлэ Василий Николаевич Иванову көрдөхпүнэ, 1986 сыллаахха устудьуоннар айдааннарын туһанан, саха ыччатын национализмҥа буруйдуу сатыыр дьону утары саха эдэр […]
Балаҕан ыйын 6 күнүгэр Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатырыгар сайын устата артыыстары ахтыбыт, саҥа туруоруулары тулуйбакка күүппүт көрөөччүлэр үөрэ-көтө муһуннулар. Бу күн олус да кэтэһиилээх этэ! Ол курдук, Олоҥхо тыйаатыра бэйэтин 18-с сезонун «Орфей уонна Эвридика» диэн перфоманс-олоҥхонон арыйда. Ситэрэн биэрдэххэ, бэйиэт, драматург, киинэ сценариһа, тылбаасчыт Ангелла Попова-Кыраман былыргы гректэр номохторунан суруйбут «Архыай. Улуу тойук номоҕо» […]
Норуот ырыаһыта, олоҥхоһут Сергей Зверев‑Кыыл Уолун аатынан Үҥкүү национальнай тыйаатыра быйылгы 46‑с сезонун балаҕан ыйын 24–25 күннэригэр арыйда. Тыйаатыр сезонун арыйыыга «Кыыс Кыыдаан» (Кынчарҕаннаах харахтаах кырыылаах сутуруктаах кыыс) диэн пластическай олоҥхо-испэктээк мээнэҕэ талыллыбатах. Пластическай испэктээккэ көстөрүнэн, Үөһээ дойду айыылара Кыыс Кыыдааҥҥа (балет артыыһа Саина Каратаева) аллараа дойду абааһыларын кытары охсуһарыгар тимир илиини биэрэллэр. Кырдьыга да, сир симэҕэ кэриэтэ нарын-намчы […]
В рамках подготовки и проведения второго Десятилетия Олонхо при Главе Республики Саха (Якутия) состоялось заседание Национального организационного комитета Республики Саха (Якутия) В мероприятии принял участие первый заместитель Председателя Государственного Собрания (Ил Тумэн) РС(Я) Александр Николаевич Жирков. Первым вопросом на заседании были рассмотрены итоги проведения Ысыаха Олонхо в 2025 году в Нерюнгринском районе. Министр культуры и […]
Бүгүҥҥү ыалдьыппыт Руслан Анисимов – Олоҥхону чинчийэр институт салайааччыта. Кини институт үлэтин-хамнаһын, сүрүн хайысхаларын, Олоҥхо биэс туомнаах энциклопедиятын хомуйуу, бэчээккэ бэлэмнээн таһаарыы туһунан сэһэргиэҕэ. Сахалыы тыыммын уһугуннарбыттара ‒ Руслан Николаевич, сэһэргэһиибит олоҥхо тула барыаҕа. Бастатан туран, бэйэҕин билиһиннэр эрэ. ‒ Бэйэм тыл үөрэхтээхпин. Үөһээ Бүлүү өрөспүүбүлүкэтээҕи гимназиятын 2003 с. бүтэрбитим. Оҕо сылдьан математиканы, физиканы сөбүлүүрүм, онон […]
Быйыл Уус Аллан улуу олоҥхоһута, саха омукка ордук уһун, үс үйэлээх олоҥхолоох, ону сурукка тиһэн хаалларбыт, аан дойду эпостарыгар кэпсэнэрэ уһунунан төрдүс миэстэҕэ турар «Алаатыыр Ала Туйгун” олоҥхолоох Өлөксөйөп Арамаан төрөөбүтэ 125 сыла буолар. Бу олоҥхону эпосовед, биллиилээх фольклорист учуонай И.В. Пухов үрдүктүк сыаналаан, сурукка тиһэллэрин сүбэлээбитэ, элбэхтик ол санаатын өрөспүүбүлүкэ фольклористарыгар, чинчийэр институт үлэһиттэригэр […]
Хайахсыт нэһилиэгэр Теплоуховтартан ураты удьуор уус тыллаах аймах үөскээбитэ биллибэт. Кинилэр удьуордарыгар Хоруодьа Дьаакып диэн эһэлэрэ улахан олоҥхоһут эбитэ үһү. Ити Дьаакып – И.Г. Тимофеев-Теплоухов хос эһэтэ, онон үһүс көлүөнэ төрүөх. Билиҥҥи дьон Иннокентий Гурьевиһы олус үчүгэйдик билэбит диирбит кэрэгэй. Кинини билигин сорох суруйуулартан эрэ ааҕаммыт билсэбит. Оччоттон-баччаҕа диэри тыа муҥкук эдэр дьоно, кырдьаҕастартан сүр баттатан кини […]