Ил Дархан Айсен Николаев 2023 сыл ыам ыйын 17 күнүнээҕи дьаһалыгар олоҕуран, өрөспүүбүлүкэ үбүлээһининэн, олоҥхо энциклопедията хомуллан-таҥыллан оҥоһуллуохтаах. Бу научнай үлэ 5 томнаах буолар: бастакыта – олоҥхоһуттарга, иккиһэ – олоҥхо сюжеттарыгар, үсүһэ – олоҥхо персонажтарыгар, төрдүһэ – олоҥхо уопсастыбаҕа суолтатыгар, бэсиһэ – олоҥхону билим таһымыгар үөрэтии түмүктэригэр ананыаҕа. Олоҥхоһуттар тустарынан бастакы том номнуо кэлэр 2024 […]
Народный мастер из Горного района Валерий Дьячковский представил на межрегиональном фестивале «NeoOlonkho. Эпосы мира на земле Олонхо», который проходит в Якутске, деревянные статуэтки персонажей эпоса. Резьбой по дереву Валерий занимается седьмой год, ранее он работал водителем. За это время он создал более 200 статуэток, в том числе серию «Ньургун Боотур», насчитывающую порядка ста фигурок и две […]
Саха дьахталларыттан бастакы учуонай, олоҥхоһут М.Н. Андросова-Ионова төрөөбүтэ 160 сылын көрсө, ахсынньы 4 күнүгэр Уолбаҕа Иннокентий, Виктория Боппосовтар балаҕаннарыгар «Олоҥхо омуннаах оонньуута» киэһэ буолан ааста. Бастаан арчыланыы сиэрин-туомун ыыттылар. Онтон «Дьэ-буо» бөлөх толоруутугар «Үүт аас бэйэлээх Үрүҥ Айыы тойон ыччаттара» олоҥхону иһиттилэр. Устя Лазарева Бүөтүр Решетников — Көһөҥө Бүөтүр «Күөнэ көҕөччөр аттаах Күн Күндүү бухатыыр» […]
Ахсынньы 2 күнүгэр СӨ Национальнай библиотекатыгар «Олоҥхо таҥаһын алыптаах дьиктитэ» диэн өбүгэлэрбит кэппит кыһыҥҥы соннорун көрдөрдүлэр. Тэрээһин Олоҥхо декадатын уонна «Кыһын саха сириттэн саҕаланар» бэстибээл чэрчитинэн ыытылынна. Дьокуускайтан, Хаҥаластан, Амматтан, Мэҥэ Хаҥаластан, Сунтаартан саха мааны таҥаһын тигиитинэн утумнаахтык уонна ситиһиилээхтик дьарыктар иистэнньэҥнэр кытыннылар. «Уран иис» түмсүү салайааччыта, устуоруйа билимин хандьыдаата, ХИФУ дассыана Светлана Петрова уонна «Өбүгэ суола» билим-сырдатар түмсүү салайааччыта, Гуманитарнай […]
Уус Алдан улууһун Сыырдаахтааҕы «Айылгы» сынньалаҥ киин иһинэн үлэлиир «Ымыычаан» куруһуок оҕолоро Олоҥхо ыйыгар ыалынан кэрийэн олоҥхолоотулар. Куруһуок салайааччыта Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна, сынньалаҥ киинин уус-уран салайааччыта Анна Неустроева бу курдук кэпсиир: – Мин 2012 сыллаахха, дойдубар кэлэн үлэлиэхпиттэн оҕо дьоҕурун, ис кыаҕын арыйар куруһуогу тэрийиэхпин баҕарбытым. Ол эрээри, оҕолорго чугаһаабатаҕым. Онтон кэлин оҕолорбут тылынан […]
Хатас нэһилиэгэ — сахалыы өйү-санааны олоҕун тутулунан (тылы-өһү илдьэ сылдьыынан, үгэстэри тутуһуунан уо.д.а) тутан олорор нэһилиэк. Ол туһугар биир санаанан түмсэн, сомоҕолоһон сыаллаахтык-соруктаахтык, үтүө түмүктэрдээхтик үлэлээһин,СӨ Култууратын министиэристибэтинэн бигэргэтиллибит «Олоҥхо — олохпут ситимэ» диэн бырагыраама баара буолар. Бу бырагыраама чэрчитинэн төрүт үгэстэрбитин, төрөөбүт тылбыт сүмэтин-сүөгэйин сүтэрбэт туһугар туох даҕаны сиэри таһынан киэҥ халлаан киэлититтэн дуу, […]
Күндү Туймаада хочотун олохтоохторо уонна ыалдьыттара! Эһигини саха омук уһулуччулаах өркөн өйүнэн айбыт олоҥхото ЮНЕСКО сэдиэбиринэн биллэриллибит ытык күнүн көрсө, «АНЫГЫ ОЛОҤХОҺУТ» диэн төгүрүк остуол тула атах тэпсэн олорон, санаа үллэстиигэ ыҥырабыт! Кыттыыны ылаллар: В.В. ИЛЛАРИОНОВ, М.К. Аммосов аатынан ХИФУ фольклор уонна культура кафедратын профессора, тыл билимин дуоктара, СӨ билимин үтүөлээх үлэһитэ; С.Д. Мухоплева, Гуманитарнай […]
Ким да солооботох, тэпсибэтэх, хаампатах суолунан бастакы барар хаһан баҕарар уустук. Сыралааҕын-сылаалааҕын ааһан, Махатма Ганди эппитинии: «Сначала они тебя не замечают, потом смеются над тобой, затем борются с тобой. А потом ты побеждаешь». Итинник эндирдээх суолу СӨ норуодунай худуоһунньуга Тимофей Андреевич Степанов ааспыта. Олоҥхону, ойууннааһыны, сиэри-туому улаханнык сэҥээрбэт кэмнэригэр кини, илиитин араарбакка, саха итэҕэлигэр, төрүт култууратыгар, […]
Аны сайын буолаары турар өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕын көрсө ыытыллар фестиваль чэрчитинэн Сулҕаччытааҕы Христофор Максимов аатынан култуура уонна сынньалаҥ киинэ уонна бу киин Сэргэ Бэстээҕи филиала (дириэктэр Жанна Максимова), биир дойдулаахпыт, ССРС суруйааччыта, норуот ырыаһыта, олоҥхоһут Екатерина Иванова киэҥник биллибит «Айдаарыкы араҥас аттаах Аландаайы Куландаайы бухатыыр» олоҥхотугар олоҕурбут синтез-испэктээги көрдөрдүлэр. Сулҕаччыга 80 сыл буолан баран, олоҥхо […]
Сэтинньи 28 күнүгэр Олоҥхо дьиэтигэр айылҕаттан айдарыылаах, дэгиттэр талааннаах, алгысчыт, Ийэ олоҥхоһут, сүүрүүк, уруһуйдьут, уус, норуот ырыаһыта, Үөһээ Бүлүүлэр киэн туттар сүдү киһибит Кирилл Никонович Никифоров-Лөкөчөөн 85 сааһын туолар үөрүүлээх күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин Олоҥхо тыйаатырын уонна Үөһээ Бүлүүтээҕи Олоҥхо норуодунай тыйаатыра холбоһуктаах туруорбут «Айдааннаах айаннаах Ала Буурай аттаах Мохсоҕоллой Боотур» олоҥхо-испэктээги туруордулар. Кирилл Никонович саха […]
Олоҥхо ыһыаҕа быйыл аммаҕа буолар. Бу ыһыах кэнсиэпсийэтин сүрүн идиэйэлэрин Клара Кириллина кэпсээтэ: -Эмискэ Күөрэлэ алааска сымара тааска олоҥхоһут Захаров-Чээбий “Ала Булкун” олоҥхотуттан “Саҥарар саҥам сабаҕатын санаан, этэр тылым эгэлгэтин эрдьиэстээн” диэн кэнчээри ыччакка кэриэс-хомуруос тыллара Олоҥхо ыһыаҕын сүрүн санаата буолар. Биир дойдулаахпыт, биллиилээх публицист, уопсастыбанньык Олег Гаврильевич Сидоров 2016 сыллаахха Платон Алексеевич Ойуунускай туһунан “Жизнь замечательных людей” […]
2005 сыллаахха саха норуотун тылынан уус-уран айымньытын муҥутуур чыпчаала улуу олоҥхобут ЮНЕСКО шедеврэ буолбута. 2006 сылтан Саха сирин бары улуустарыгар сэтинньи 25 – ахсынны 5 күннэригэр Олоҥхо декадата үтүө үгэскэ кубулуйан сылын аайы ыытыллар. Амма улууһугар Олоҥхо декадатын үөрүүлээхтик арыйыы ордук уратытык, умнуллубаттык ааста. Эһиил Олоҥхо ыһыаҕын ыытар улуус хаһаайыттара буоларбытынан, быйыл сайын Өймөкөөн улууһуттан […]
Олоҥхо декадатын чэрчитинэн үөрэх кыһаларыгар олоҥхоҕо аналлаах тэрээһиннэр, ааҕыылар, күрэхтэр, маастар-кылаастар ыытылла тураллар. СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга миниистирэ Афанасий Ноев «Айыы кыһата» национальнай гимназия Х кылааһын аһаҕас уруогар сырытта. Эрик Егоров “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхоттон быһа тардан толорорун сэҥээрэн иһиттэ. «Кыһыҥҥы уһун ыйдар саха олоҥхоһут омук буола уһаарыллан тахсарыгар олук уурдахтара. Онон дьыл-хонук эргиирин […]
Олоҥхо дэкээдэтин чэрчитинэн норуот уус-уран оҥоһуктарын “Симэх” национальнай киинигэр “Илгэлээх Орто дойду” («Благодать Срединного мира») диэн быыстапкаҕа ыҥырабыт. Бу быыстапканы “Симэх” галереяны кытта Муусука уонна фольклор мусуойа, Олоҥхо тыйаатыра тэрийдилэр. Көрдөрүүгэ араас көлүөнэ маастардара тигэн, өрөн, чочуйан, кыһан, таптайан, кутан оҥорбут сиэдэрэй оҥоһуктара уурулуннулар. Бу экспонаттар саха төрүт култуурата баайын, дириҥин, уратытын кэрэһилииллэр, кэпсииллэр. Быыстапка […]
Ежегодно 25 ноября в Якутии отмечают День Олонхо. В этот день в 2005 году ЮНЕСКО провозгласило якутский народный эпос шедевром устного и нематериального наследия человечества. В павильоне Якутии на Международной выставке-форуме «Россия» в Москве три дня звучало Олонхо. Исполняли народный эпос ведущие артисты Театра Олонхо. Заслуженный артист РС(Я), именитый олонхосут Валентин Исаков исполнил авторское олонхо […]
Бу көрөр видеоҕа кырачаан Кээчик наһаа бэркэ туттан-хаптан олоҥхолуурун Сиэйэ Уола сэргээн истэ олорор. Сэттэ саастаах Кээчик Катя Никонова диэн. Оччугуйуттан сахалыы олоҥхолоон, дьон сэҥээриитин ылар. Кини «Олоҥхо дойдутун оҕото» өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэххэ «Боччум кэпсээнньит» анал ааты ылбыта. Кээчиги уһуйаантан саҕалаан, билигин оскуолаҕа дьарыктыы сылдьаллар. Ол эрээри сүрүн учуутала кини тапталлаах эбээтэ буолар. Төрүт тылбыт, үгэспит […]
Ко Дню Олонхо в Якутии представляем интересные данные из фондов Музея письменности СВФУ: первые аудиозаписи якутского языка были зафиксированы в 1902 и 1903 году – записи были сделаны на фонографе экспедицией Владимира Иохельсона на Колыме вблизи села Родчева (территория современного Верхнеколымского района). На дисковом цилиндре сохранилось исполнение якутских олонхо, сказок и камлания шамана. Дисковые цилиндры […]
СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ электроннай издательстволаах. Бу бырайыак чэрчитинэн Станислав Иванов “Хорсун-хоодуот Хатан Боотур” олоҥхото аудио сыһыарыылаах электроннай кинигэ быһыытынан таҕыста. “Ол аата хайдах киэптээх кинигэний?” – диэн сэҥээрдэргит, СӨ Национальнай бибилэтиэкэтин new.nlrs.ru саайтыгар киирэн, бу https://new.nlrs.ru/open/101838 сигэнэн олоҥхо тиэкиһин ааҕыаххытын, биитэр https://new.nlrs.ru/open/101832 сигэнэн ааптар бэйэтэ толорорун истиэххитин сөп. Маныаха, биллэн турар, ааҕааччы билиэттээх буолуохтааххыт. Оттон […]
Сэтинньи 20 күнүттэн Николай Егорович Мординов-Амма Аччыгыйын аатынан Харбалаахтааҕы үөрэхтээһин холбоһугар «Олоҥхо — саха норуотун киэн туттуута» нэдиэлэ саҕаланна. Бу нэдиэлэҕэ үөрэнээччилэр кылаас чаастарыгар олоҥхо туһунан кэпсэтиэхтэрэ, олоҥхо дьыктаанын суруйуохтара, биктэриинэҕэ кыттан олоҥхо туһунан билиилэрин тургутуохтара. Бу нэдиэлэ чэрчитинэн «Олоҥхо эйгэтин абылаҥа» диэн сэминээр буолла. Оҕо ускуустубатын оскуолатын учуутала Варвара Алексеевна Парфенова, үһүс кылаас учуутала Татьяна Семеновна […]
Сунтаар улууһугар олоҥхону дьиэ кэргэнинэн ааҕыы үтүө үгэскэ кубулуйан, быйыл иккис сылын Төрөөбүт төрүт тыл сылын чэрчитинэн, норуот ырыаһыта, олоҥхоһут С.А.Зверев — Кыыл Уола төрөөбүтэ 125 сылын көрсө ыытыллар. И.И.Макарова-Толоон Туорааҕа «Таас Буурай бухатыыр» олоҥхотун дьиэ кэргэнинэн уус-уран ааҕыы күрэһин бастакы кыттааччылара Федоровтар ийэ ууһун сыдьааннара, Григорьевтар дьиэ кэргэн, аймахтарын кытта саха балаҕаныгар, көмүлүөк оһох тула олорон ааҕан иһитиннэрдилэр […]