Бу дьыл олунньу 22 күнүгэр олоҥхоһут, алгысчыт, мас оҥоһуктарга норуот маастара, чэпчэки атлетикаҕа Саха АССР 29 төгүллээх чөмпүйүөнэ уонна рекордсмена, марафонец, Үөһээ Бүлүү улууһун бочуоттаах гражданина, «Душа России» национальнай бириэмийэ лауреата, Саха Сирин ытык кырдьаҕаһа, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Кирилл Никонович Никифоров-Лөкөчөөн 86 сааһыгар олохтон туораата. Кини Айах Ууһа диэн ааттанар удьуор ойууттар, алгысчыттар, олоҥхоһуттар […]
Бу дьыл олунньу 22 күнүгэр олоҥхоһут, алгысчыт, мас оҥоһуктарга норуот маастара, чэпчэки атлетикаҕа Саха АССР 29 төгүллээх чөмпүйүөнэ, марафонец, Үөһээ Бүлүү улууһун бочуоттаах гражданина, «Душа России» национальнай бириэмийэ лауреата, Саха Сирин ытык кырдьаҕаһа, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Кирилл Никонович Никифоров-Лөкөчөөн 86 сааһыгар олохтон туораата. Кини Айах Ууһа диэн ааттанар удьуор ойууттар, алгысчыттар, олоҥхоһуттар утумнарын салҕааччы […]
Олоҥхону дьон-сэргэ сэҥээрэр буолан, олоҥхо-испэктээктэри, эстрада кэнсиэрин курдук, нэдиэлэ ахсын кэриэтэ көрдөрөр буолбуттара кэрэхсэбиллээх. Ол курдук, Аҕа дойдуну көмүскээччи күнүгэр Олоҥхо тыйаатыра А. Титаров олоҥхотунан туруорубут “Хардааччы Бэргэн” испэктээги көрөөччүлэр көрдөһүүлэринэн көрдөрөр. Онтон кулун тутар 2 күнүгэр ньурбалар Дьокуускайга Ийэ олоҥхоһут Спиридон Васильевич Петров-Чыычаах төрөөбүтэ 130 сылынан “Оҕо Дьулаах бухатыыр” олоҥхо-испэктээктэрин Саха тыйаатырын сыанатыгар оонньуохтара.
Ил Дархан Айсен Николаев 2023 сыл ыам ыйын 17 күнүнээҕи дьаһалыгар олоҕуран, өрөспүүбүлүкэ үбүлээһининэн, олоҥхо энциклопедията хомуллан-таҥыллан оҥоһуллуохтаах. Бу научнай үлэ 5 томнаах буолар: бастакыта – олоҥхоһуттарга, иккиһэ – олоҥхо сюжеттарыгар, үсүһэ – олоҥхо персонажтарыгар, төрдүһэ – олоҥхо уопсастыбаҕа суолтатыгар, бэсиһэ – олоҥхону билим таһымыгар үөрэтии түмүктэригэр ананыаҕа. Олоҥхоһуттар тустарынан бастакы том номнуо кэлэр 2024 […]
Былырыын 2023 сыллаахха, Ойуунускай төрөөбүтэ 130 сылынан, Нам талааннаахтарын күүһүнэн үс көстүүлээх «Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо» музыкальнай драма-олоҥхо сыанаҕа турбута. Премьерата М.К. Аммосов аатынан Култуура уонна духуобунай сайдыы дыбарыаһыгар буолбута. Испэктээк доҕуһуолун Нам улууһун Үөдэйиттэн төрүттээх, саха идэтийбит муусукатыгар улахан кылааттаах, Сергей Зверев-Кыыл Уола үҥкүүлэрин барытын ноталаабыт Василий Зырянов суруйбут. Бу олоҥхо-драма бырайыагын ааптара — СӨ искусстволарын үтүөлээх диэйэтэлэ, Үҥкүү […]
Таатта улууһугар сыл ахсын кулун тутар 2 күнүгэр Олоҥхо күнэ ыытыллар буолбута үтүө үгэскэ кубулуйда. Быйылгы Олоҥхо күнэ олоҥхоһут, ырыаһыт, чабырҕахсыт, этнограф, чинчийээччи, айанньыт, фольклорист Мария Николаевна Андросова-Ионова төрөөбүтэ 160, Ийэ олоҥхоһут П.Е. Решетников-Көһөҥө Бүөтүр төрөөбүтэ 95 сылларыгар ананар. Билэрбит курдук, быйыл дойдуга Дьиэ кэргэн сыла. Онон таатталар М. Андросова-Ионова “Күл-Күл Бөҕө оҕонньор, Силирикээн эмээхсин […]
Эҥсиэли хочотун биир киэн туттар олоҥхону толорооччута, оҕолору фольклорнай куруһуокка утумнаахтык дьарыктыыр Елена Маркова Намнааҕы педагогическай кэллиэскэ ыытылла турар Саха тылын нэдиэлэтигэр ыҥырыллан кэлэн, бэйэтин биир дойдулааҕа П.П. Ядрихинскай-Бэдьээлэ «Дьырыбына Дьырылыатта» олоҥхотун толорон иһитиннэрдэ. Кини устудьуоннарга олоҥхоҕо толоруллар тойуктары туойууга маастар-кылаас көрдөрдө. Күндү ыалдьыппытыгар Махтал суругу, оҕолор бэйэлэрэ тутан-хабан оҥорбут үлэлэрин бэлэхтээн ыыттыбыт.
Тыл — омук тыына.Мин сахабын-Мин ырыамСахалыы сатарыыр. ТЫЛ БААР БУОЛЛАҔЫНА — НОРУОТ БААР Төрөөбүт төрүт тыл — норуот кэскилэ. «Тыл баар буоллаҕына, норуот баар буолар». Бу этиини кытта мин сөбүлэһэбин. Биһиги норуоппут бэйэтэ тыллаах, төрүт тылбытын өрө тутар буоламмыт, култуурабыт, ускуустубабыт, олохпут бары өттүнэн күүскэ сайдар дии саныыбын.Саха бастакы бэрэсидьиэнэ Михаил Ефимович Николаев саха тылын […]
СӨ ситэриилээх былааһын отчуота бүгүн Амма улууһун Мээндиги нэһилиэгиттэн саҕаланна. Нэһилиэк «Алгыс» сынньалаҥ киинигэр арыый эрдэлээн тиийбиччэ нэһилиэнньэни кытта кэпсэтэбин. Кулууп дириэктэрэ Светлана Попова мээндигилэр туох сонуннааххыт диэн сахалыы сиэринэн туоһулаһыыбар: «Олоҥхо ыһыаҕынан олоробут», — диэтэ. «Миигин батыс», -диэт ,сыана кэтэҕин диэки сабыыны арыйан ыҥырар. Киирбитим — сиргэ кыл бөҕө тэлгэммит. «Быйыл Аммаҕа Олоҥхо ыһыаҕа буолар. Онон […]
Үөһээ Бүлүү олоҥхоһута Никита Александров-Ынта Микиитэ “Көр Буурай бухатыыр” олоҥхотуттан толорор Егор Никифоров (ити хара экран холбонуо, кыратык күүтүҥ, рекламаны «пропустить» диигит) Егор Трофимович Никифоров быйылгыттан А.Г. уонна Н.К. Чиряевтар ааттарынан Дьокуускайдааҕы национальнай гимназияҕа үлэлиир. Ол иннинэ Амма улууһун Бөтүҥ Н.Е. Иванов аатынан оскуолатыгар учууталлаабыта. Идэтинэн историк, Саха Сирин устуоруйатыгар лиэксийэ, курс ыытар. Итиэннэ кандидатскайын […]
СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ олоҥхону биир бастакынан чинчийбит Пухов Иннокентий Васильевич төрөөбүтэ 120 сылынан киниэхэ аналлаах кэллиэксийэни бэлэмнээтэ. Ону бу https://new.nlrs.ru/collections/4069 сигэнэн киирэн көрүҥ. Манна И. В Пухов үйэлээх үлэлэрин, хаһыакка бэчээттэммит матырыйаалларын, кини туһунан ахтыылары уонна муспут олоҥхолорун түмтүлэр. Пухов Иннокентий Васильевич (1904-1979) — кандидат филологических наук, заслуженный деятель науки Якутской АССР, участник Гражданской и […]
Саха тыла — олоҥхо тыла. Онон саха тылын туруулаһар «Ийэ тыл» көҥүл түмсүү тэрийиитинэн олунньу 13 күнүгэр Өксөкүлээх Өлөксөй аатынан Норуоттар доҕордоһууларын дьиэтигэр буолар тэрээһиҥҥэ олоҥхону истии бырагыраамаҕа киирбитэ үөртэ. Үгэс быһыытынан, тэрээһин оһуохайынан түмүктэниэ. Оттон бастаан төгүрүк остуол тэриллиэ, сахалыы саҥаны салгыы хайдах сайыннарар суоллары тобулуохтара, аһаҕас кэпсэтии буолуо.
Быйыл бэс ыйын 19-21 күннэригэр Амма улууһугар ыытыллар Олоҥхо ыһыаҕын логотип дэнэр дьаралык бэлиэтин анал хымыыһыйа бигэргэттэ. Дьаралыгы быһаардахха:?Бастакы күөҥҥэ — аммалар аатырбыт олоҥхоһуттара Т.В. Захаров-Чээбий.? Кэннигэр — быйыл Аммаҕа туруохтаах Аал Луук Мас. Ортотугар үүнүүнү кэрэһилиир оһуор? Чаппараах — — Дьөһөгөй оҕотун симэҕэ, оттон ыһыах диэн Дьөһөгөй Айыыга сүгүрүйүү буоллаҕа дии. Кымыһы ыһалларын иһин, […]
Суруйуунан, кыраайы үөрэтиинэн дьарыктанар дьоҥҥо, син биирдэ эмэтэ да буоллар, үөрүүлээх-көтүүлээх, кыратык эмэтик үйэлээх үтүөнү оҥорбут курдук сананар кэмнэриҥ баар буолаллар. Миэхэ оннук түгэн биллиилээх этнограф, бүтүн саха норуотугар тугунан да сыаналаммат сүдү бэлэҕи хаалларбыт Гавриил Васильевич Ксенофонтов кинигэтин бэчээккэ таһаарыым этэ. СГУ-га үөрэнэр кэмнэрбэр кини билиҥҥи Горнай улууһун сиригэр-уотугар төрөөн-олорон ааспыт Бүөтүр Куолаһап диэн […]
Биллэр бэрэпиэссэрбит, өркөн өйдөөх учуонайбыт, ыйан биэрэр суолдьут сулуспут Ульяна Винокурова Дьокуускайга Ньургун Боотур пааматынньыга турарын туруорсан суруйбута бу күннэргэ социальнай ситимнэринэн тарҕанна. Бу маннык боппуруоһу көтөҕөн, былырыын 2023 сыллаахха “Кыым” хаһыакка Дмитрий Филиппов диэн киһи суруйан турар. Билигин да дьон санаатын этэр, бары кэриэтэ өйүүллэрин биллэрэллэр. Оттон бүгүн бу Ульяна Винокурова суругун бэчээттиибит: “Ханнык […]
Кэнники кэмҥэ саамай кэтэһиилээх ыһыаҕынан Олоҥхо ыһыаҕа буолла. Ыытыллар сиригэр тутуу бөҕө барара да тэрийэр улууска туһалаах, олохтоохтор сэргэхсийэллэрэ да абыраллаах. Бирииһэ ботуччу суумалааҕа да көдьүүстээх: сыл аайы олоҥхону толорор киһи ахсаана эбиллэ турар. Чуолаан ыччат өттө сэргиирэ кэрэхсэбиллээх. Дьэ, онон Олоҥхо ыһыаҕын ыһар чиэс-бочуот тэҥэ. Маныаха анал хамыыһыйа быһаарыытынан, кэлэр сылларга ханнык улуустарга ыытыллара […]
Тохсунньу томороон тымныыта түһэн турдаҕына, Өктөм орто оскуолатыгар бэрт сонун, бэл соһутар да диэххэ сөп, тэрээһин буолан ааста. Сиһилии кэпсээтэххэ, ситэрэн эттэххэ, оскуола оҕолоро Олоҥхо тыйаатырын көмөтүнэн Н.К. Шамаев — Чопчухаан «Дьорҕостой Бэргэн» олоҥхотунтуруоран, хайдах курдук талааннаахтарын, баҕалаахтарын көрдөрдүлэр. Олоҥхо олоҕурбут ньыманан буолбакка, билиҥҥи ыччаты, оҕону тардар гына аныгылыы туруоруллубут. Сырдык уонна хараҥа күүстэр күөн көрсүүлэрэ хара уонна маҥан улахан саардарынан көрдөрүллэн, испэктиээк […]
Тохсунньу 31 күнүгэр Амма сэлиэнньэтин Ф. Потапов аатынан Норуот айымньытын дьиэтигэр ааспыт 2023 сыл түмүктэрин таһаарар уонна үүммүт 2024 сылы Амма улууһугар Олоҥхо сылынан биллэрэр тэрээһин үөрүүлээхтик ааста. Бу күн Олоҥхо сылын дьарылыгын сүрэхтээтилэр. Гиэрбэ ааптара – биллэр поэт, суруналыыс Зинаида Архипова. Көрөргүт курдук, дьаралык ортотугар олоҥхоһут олоонноон олорор, кини кэннигэр Аал Луук маспыт сириэдийэ-чэчирии […]
Первая запись Олонхо Первая фонографическая запись якутского пения была сделана в 1902 году. Российский этнограф Владимир Иохельсон записал фрагменты Олонхо «Оҕо-Тулаайах» — «Дитя-Сиротина» от уст сказителя Ивана Петрова. Запись была произведена в урочище Родчево вблизи Среднеколымска. Сегодня отрывки записи Олонхо хранятся в архиве «Пушкинского дома» в Санкт-Петербурге. Олонхо занимает четвертое место в мире по количеству […]
Зинаида Алексеевна Тихонова аатынан “Түөлбэ” оҕо киинигэр “Оһуордаах олоҥхо түһүлгэтэ” диэн декадата иһинэн ыытыллыбыт тэрээһиннэргэ уопсайа 156 оҕо кыттыыны ылла. Ол курдук, сахалыы алаадьынан күндүлээн, күөх буруо сытынан дыргытан, алгыстаах дэйбииринэн ыраастаан, алгыстаан, “Мин сахалыы куттаахпын” диэн улуустааҕы норуот уус-уран айымньытын толорууга күрэхтэһии кыттыылаахтарын көрүстүбүт. Күрэх сыала-соруга: төрүт өбүгэ үгэстэрин уһуйар уонна сахалыы сиэри-туому тарҕатааччы […]