Билигин дойдубутугар ыһыахтар алгыстара түстэнэр үтүөкэн күннэрэ үүннүлэр. Бу кэмҥэ саха буоларбыт ордук уһуктан, норуоппутугар, төрүт култуурабытыгар чугаһыыр курдукпут. Маннык алгыстаах тэрээһиннэргэ олус үчүгэйдик унаарытан, хаһан да истибэтэх да матыыппытын сыыйан, эдэркээн кыыс сахалыы ыллаан эйээритэрин үгүс киһи сэргии истибит буолуохтаах. Кини ыллаатаҕына, киһи кулгааҕа сымныыр, чуумпуран, санааҥ сылаанньыйар. Саха фольклорун, дэгэрэҥ ырыалары, хомуска матыыптары […]

Амма улууһун бастакы кулубата Афанасий Рязанскай төрөөбүтэ 150 сылыгар анаммыт үбүлүөйдээх ыһыах күн араас эгэлгэ күрэхтэр ыытыллыннылар. Ким сатаан тойуктуур, оһуохайдаан дьиэрэтэр, уран да тарбахтаахтар кинилэргэ анаммыт күрэхтэргэ көхтөөхтүк кытыннылар Биир саамай сэргэх тэрээһин – Күннүк Уурастыырап “Тойон Дьаҕарыма” олоҥхотун күргүөмнээхтик ааҕыы. Бэрт интэриэһинэй буолла. Манна ананан оҥоһуллубут түһүлгэҕэ 44 киһи кэлэн кыттыыны ылла. Бу […]

Былыргы былдьаһыктаах дьыллар быралыйар быраман мындааларыттан, урукку охсуһуулаах дьыллар уларыйар уорҕаларыттан, ааспыт араллааннаах дьыллар анараа таһааларыттан саха норуотун мындыр өйүн, аан дойдуну, олоҕу анаарыытын түмэн көрдөрөр, киһи кыаҕын уруйдуур, ийэ тыл сүөгэйин-сүмэтин иҥэриммит сүдү айымньыбыт олоҥхо буолар. Олоҥхо — норуот тылынан уус-уран айымньытын чыпчаала, бухатыырдар хорсун сырыыларын хоһуйар эпическэй айымньы. Олоҥхо дириҥ суолтатын өйдөөн, 2005 […]

Үрдүк очуос хайалардаах, дохсун сүүрүктээх Индигир өрүстээх, киниттэн тардыылаах үрэхтэрдээх, сүүрүгүрэр үрүйэлэрдээх, ойуу тыа симэхтээх тыалардаах, ирбэт тоҥ муустаах, улуу Лабынкыр күөллээх, улахан эбэлэрдээх, үтүө кэрэ дьонноох ытык мааны Өймөкөөн сиригэр ыытыллыбыт Олоҥхо ыһыаҕа дууһабытын тутта, сүрэхпитин сылаанньытта. 16-с төгүлүн ыытыллар «Айыы санаа айана» өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо ыһыаҕа Өймөкөөҥҥө ыытыллыбыта Сахабыт сиригэр сомоҕолоһуу уонна духуобунай сайдыы […]

Начиная с 2012 года Научно-исследовательский институт Олонхо СВФУ имени М.К. Аммосова активно участвует в организации Национального праздника Ысыах Олонхо. Ысыах Олонхо, возникший на рубеже двух веков, стал одним из механизмов духовного, культурного единения и развития многонационального народа Республики Саха (Якутия). Проведение масштабных республиканских Ысыахов Олонхо подтолкнуло муниципальные образования, совместно с научными учреждениями республики, к обобщению, […]

Сказитель сегодня должен стать образованнейшим дипломатом, высоко одарённым посредником лучшего, между народами. Психологом, культурологом, учителем и добросовестным служителем. Свободным от злоречии, от алчности, ханжество и от власти денег. Только в этом случае выработав себе такие качества, сказитель должен и может спасти человечество от кризиса. Это почти единственный инструмент спасение человечество. СУЛТАНГАРЕЕВА Розалия Асфандияровна – Российская […]

Эпос это – учение о жизни устройстве человека. В эпосе в центре вся внимание оказывается человек во имя торжества, справедливости. Все это создается в эпическом наследие. В эпосе сокрыта нашы тайны, пружины нашей истории и правда жизни. Конечно же, главным человеком-носителем, который выковал великие исполнительские мастерства это — сказитель. Сказитель – идеолог, учитель нации. Он […]

В Якутии состоялся главный национальный праздник — Ысыах Олонхо. В этом году он впервые прошел на территории «Полюса холода» в селе Томтор Оймяконского района. О ходе и итогах праздника рассказывает первый заместитель министра культуры и духовного развития РС(Я) Афанасий Ноев.

Кукушка в современном мировоззрении саха стала приобретать неоднозначный, негативный образ, нежели чем положительный. Но так ли было всегда? Древний образ кукушки на материале якутского олонхо в сопоставлении с алтайскими, хакасскими, шорскими и тувинскими эпическими текстами изучила Львова Сахая Даниловна, старший научный сотрудник-заведующий сектором «Олонховедение». Ею обнаружено и систематизировано пять основных устойчивых формул, содержащих образ кукушки […]

19 июня 2023 года в Реестре Федеральной службы по интеллектуальной собственности РФ зарегистрирована база данных «Наименования богатырских вооружений и снаряжений в якутском героическом эпосе олонхо» (Свидетельство № 2023621982). База данных составлена в процессе научно-исследовательской работы по теме «Эпический памятник нематериальной культуры якутов: текстологический, типологический, когнитивный и историко-сравнительный аспекты» старшим научным сотрудником-заведующим сектором «Лингвофольклористика» Научно-исследовательского института […]

Несколько дней назад завершила перевод Олонхо «Дугуйа Бөҕө» оймяконского сказителя Максима Аммосова, записанного с его уст в 1940 году этнографом и краеведом Сэhэн Боло.Это четвёртый эпос, переведённый мной.Он сильно отличается от переведённых ранее. Ибо это более архаичный вариант сюжета про одинокого богатыря-сироту. Автор, живя далеко в Оймяконе, не испытал сильного влияния традиций, стиля сказителей центральных […]

ХИФУ Олоҥхо үнүстүүтэ 5 томнаах энциклопедияны бэлэмнииринэн, олоҥхоһуттар тустарынан чахчылары хомуйаары, аймахтарын сибээскэ тахсалларыгар көрдөспүтэ. Билиҥҥи туругунан 210 киһи биллибит. Хаан уруу аймахтар саамай чопчу биографическай сибидиэнньэлэри биэрэллэрэ чахчы. Маныаха ордук түргэнник уонна эппиэтинэстээхтик Мэҥэ Хаҥалас Олоҥхотун дьиэтэ, Ньурба, Үөһээ Бүлүү, Үөһээ Дьааҥы, Горнай, Муома, Орто Халыма, Кэбээйи, Өлүөхүмэ, Өймөкөөн култуураларын управлениелара көмөлөспүттэр. Бу «Энциклопедия […]

Первый всемирный форум сказителей эпосов с участием исполнителей и эпосоведов из регионов России, Монголии, Узбекистана состоялся в Республике Кыргызстан. Северо-Восточный федеральный университет представили директор Института Олонхо Руслан Анисимов и старший научный сотрудник, исполнитель олонхо Юрий Борисов. На форуме в Иссык-Кульской области собрались представители девяти национальностей и обсудили идеи по развитию культуры сказания народных эпосов. Директор […]

“Ыһыах Олоҥхо научил меня любить людей», — поделился со своими выводами один из глав поселений на неформальном итоговом обмене мнениями на Оргкомитете Ыһыаха Олоҥхо в Оймяконском улусе. Второй молодой глава сказал, что его обычно инертная мама вдруг стала активисткой и подруг подняла. Видимо, сначала хотела помочь сыну, а потом понесло волной общественного подъема. Так Оймяконский […]

Өймөкөөн улууһугар Олоҥхо ыһыаҕын үөрүүлээх аһыллыытыгар Саха Өрөспүүбүлүкэтин Ил Түмэнин Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков этиитэ: — Күндү доҕоттор! Бука барыгытын Олоҥхо ыһыаҕынан эҕэрдэлиибин! Үгүс үйэлэр анараа өттүлэригэр, сүүһүнэн көс сири уҥуордаан, биһиги аймах билэ дьоммут – бороҕоттор, байаҕантайдар, боотур уустара, намнар, онтон хаҥаластар, бүлүү бөлөхтөр – бу өйүмэлээх Өймөкөөн сирин сөбүлээн, ыҥырсан-сирдэтэн кэлэн олохсуйбуттара. Онон […]

В Якутске идет строительство Арктического центра эпоса и искусств. Масштабный объект планируют ввести в эксплуатацию к концу 2024 года. Он станет одним из крупнейших культурных комплексов не только на Дальнем Востоке, но и по всей России.  Объект уникален как по применяемым архитектурным решениям, так и по климатическим условиям, в которых он возводится. На сегодняшний день […]

«Таатта улууһа» МО дьаһалтатыгар Өймөкөөн Томторун «Көмүс күрүө» этнокультурнай комплексыгар ыытыллыбыт «АЙЫЫ САНАА АЙАНА» Олоҥхо өрөспүүбүлүкэтээҕи XVI ыһыаҕын кыайыылаахтарын чиэстиир тэрээһин ыытылынна. Киэн тутта ааттыыр, биир дойдулаахтарбытын чиэстиир долгутуулаах түгэн сомоҕолуур күүстээх өрөгөй ырыатыттан саҕаланна. Үөрүүлээх тэрээһини улууһун баһылыгын солбуйааччы Егор Ноенохов Олоҥхо ыһыаҕар Тааттаттан уопсайа 120 кыттааччы, сүрүннүүр тэрийээччи тиийэн, ытык Таатталарын ааттатан, үһүс […]

Өймөкөөн улууһун Томторугар ыһыллыбыт өрөспүүбүлүкэтээҕи «Айыы санаа айана» Олоҥхо ыһыаҕа бэрт үрдүк таһымнаахтык ааспытын туоһута — дьон-сэргэ истиҥ махтал тыла.  Күн бүгүҥҥэ диэри улуустартан ыыппыт Махтал суруктар Өймөкөөн улууһун бассаап бөлөхтөрүгэр тарҕана тураллар. Анаабыр национальнай (дулгаан-эбэҥки) улууһуттан «Анаабыр уоттара» хаһыат уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ,  СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Мария Попова-Сарыада санаатын маннык үллэһиннэ: — Кырдьык да, Олоҥхо ыһыаҕа ыһыллыбыт Өймөкөөнө […]

Олоҥхо ыһыаҕар кини култуура волонтерунан үлэлии барбыта. Өймөкөөн Томторугар хас да күн иннинэ тиийэн, үлэ бөҕөтүгэр түспүттэрэ: хомуйуу-сууйуу, илдьии-таһыы, оҥоруу-толоруу… Олоҥхотугар анаан бэлэмнэнэр да солото суох сылдьыбыта. Соннук утуйар-утуйбат икки ардынан сынньаммакка да түбүгүрэ сылдьан, ыччат олоҥхоһуттар күрэстэригэр кыттара бу кэлбитин өйдөөн, тиэтэлинэн оҥосто охсон, күөн күрэс буола турар сиригэр тиийбитэ, номнуо улахан аҥаардара олоҥхолорун […]

Өрөспүүбүлүкэ олохтоохторугар, саха норуотугар бүттүүнүгэр даҕаны улахан суолталаах тэрээһин – Олоҥхо Ыһыаҕа Аан дойдуга тымныы оройунан билиниллибит ытык Өймөкөөн сиригэр үрдүк таһымнаахтык тэриллэн, сир-сир аайыттан ыалдьыт бөҕө тоҕуоруһан, дьиҥ сахалыы ыһыахтаан, үөрэн-көтөн, ыалдьытымсах, үлэһит Өймөкөөн дьонугар-сэргэтигэр уһун кэмҥэ умнуллубат махтал-алгыс тылларын этэн тарҕастылар. Олоҥхо ыһыаҕын биир сүрүн тэрийсээччи, Ил Түмэн бастакы вице-спикерэ Александр Жирков эппитин курдук: «Тыһыынчанан киһи  […]