“Кэскиллээх норуот кэрэхсэбиллээх дьонун кэриэстиир” диэн бөлүһүөк учуонай Авксентий Мординов этиитэ, аҥаардас үбүлүөйтэн үбүлүөйгэ эрэ санаан-ахтан ааспакка, мэлдьи өйбүтүгэр-сүрэхпитигэр илдьэ сылдьан, араас хайысхалаах тэрээһиннэри тиһигин быспакка ыытарга ыҥырар ис хоһоонноох буоллаҕа эбээт. Сунтаардар онно холобур буолардыы, саха дэгиттэр талааннаах киһитэ Сергей Зверев-Кыыл Уола 1948 сыл муус устар 9 күнүгэр Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Бочуоттаах грамотатын […]
Муус устар 7 күнүгэр Таатта улууһун Уолба нэһилиэгэр быйыл саха төрүт үҥкүүтэ – оһуохай – Арассыыйа норуоттарын 100 бастыҥ култуурунай нэһилиэстибэтин ахсааныгар киирбитин бэлиэтээн, оскуолалар икки ардыларыгар аан маҥнайгытын «ОҔО СААС КҮННЭЭХ ОҺУОХАЙА» диэн оҕолорго оһуохай күрэҕэ буолла. Тэрийээччилэринэн Уолбатааҕы И.Слепцов аатынан Норуот айымньытын киинэ, улуустааҕы Норуот айымньытын дьиэтэ, улуустааҕы Үөрэх салалта буоллулар. Куонкуруска […]
Нам улууһугар сылын аайы, үгэс быһыытынан, нэһилиэктэр икки ардыларыгар уус-уран самодеятельность фестивала ыытыллар. Быйыл 4 түһүмэҕинэн барда. Олортон биирдэстэрэ – фольклорнай дьүһүйүү уонна олоҥхону биирдиилээн толоруу. П.П. Ядрихинскай-Бэдьээлэ аатынан Олоҥхо дьиэтэ Лиэнскэй нэһилиэк талааннаах уонна баҕалаах ыччат дьонун, көхтөөх олохтоохторун түмэн, Нам улууһун өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр олоҥхоһута, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Бэдьээлэ «Тараҕана сайылыга» тойугунан фольклорнай […]
Эҥэ нэһилиэгин биир биллэр олоҥхоһута Даарыйа Андреевна Томская-Чаайка муус устар 6 күнүгэр төрөөбүтэ 110 сылын туолла. Даарыйа-Чаайка үйэтин тухары Оһохтоох диэн сиргэ олорбута. Сүөһү көрүүтүгэр үлэлээбитэ. Былыр Дьааҥы сиригэр Уус Алдантан дьон кэлэн олохсуйбута диэн кэпсииллэр. Ол иһин манна Бурцевтар диэн араспаанньа баар буолбут буолуохтаах. Бадаҕа, ол кэлбит дьон олоҥхолоро манна тарҕаммыт. Ол […]
Мэҥэ Хаҥалас улууһун биллэр фольклориһа, Москубаҕа саха култууратын уонна литературатын күннэрин икки төгүллээх кыттыылааҕа, Ульяновскай уонна Москуба куораттарга ыытыллыбыт Бүтүн Сойуустааҕы көрүү лауреата, Мэҥэ уонна Мөҥүрүөн нэһилиэктэрин Бочуоттаах гражданина, «Мэҥэ Хаҥалас улууһугар култуура уонна искусство сайдыытыгар кылаатын иһин» бэлиэ хаһаайына, сыана бэтэрээнэ Афанасий Никифорович Протодьяконов 85 үбүлүөйдээх сааһыгар анаммыт улуустааҕы биирдиилээн толорууга тойук күрэҕэ Балыктаахха буолан […]
Бүгүн, ол эбэтэр муус устар 6 күнүгэр, Ийэ олоҥхоһут аатын ылбыт Дарья Томская-Чаайка төрөөбүтэ 110 сылын туолла. Бу кэрэ бэлиэ даатанан сибээстээн, Чаайка төрөөбүт күнүн дойдутугар, Үөһээ Дьааҥы улууһугар, Олоҥхо күнүнэн биллэрдилэр. Итиэннэ муус устарга Олоҥхо ыйа ыытыллар буолла. Ол чэрчитинэн муус устар 18 күнүгэр олоҥхоҕо аналлаах научнай-практическай кэмпириэнсийэ тэриллиэҕэ. Чаайка аатын үйэтитиигэ бырайыак […]
Олоҥхо тыйаатыра Бүлүү улууһун Халбаакытыгар тиийэн, «Тускул» сынньалаҥ киинигэр Николай Шамаев-Чопчухаан «Дьорҕостой Бэргэн» олоҥхотун куукулаларынан туруоран көрдөрдүлэр. «Дьорҕостой Бэргэн» олоҥхоттон испэктээги туруоруу Олоҥхо тыйаатыра Бүлүү улуустарынан «Олоҥхо дьиэлэрин ситимин тэрийии» диэн сырыытын чэрчитинэн тэрилиннэ. Испэктээги Гаврил Менкяров туруорда. Куукулалары «Тускул» СК иһинэн үлэлиир Надежда Яковлева салайааччылаах «Утум ситимэ» иистэнньэҥнэр түмсүүлэрэ тикпитэ. Түмсүү көхтөөх кыттыылаахтарынан Марфа […]
Муус устар 8-9 күннэригэр Сунтаар бөһүөлэгэр тойуксут, оһуокайдьыт, олоҥхоһут, үҥкүүһүт, РСФСР уонна Саха АССР култууратын үтүөлээх үлэһитэ, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Сергей Афанасьевич Зверев-Кыыл Уолун талааныгар сүгүрүйэн, “Тоҕус оһуордаах түһүлгэ” диэн өрөспүүбүлүкэтээҕи күрэс тэриллэр. Күөн күрэс аата да этэринии, 9 хайысханан куонкурус ыытыллар: тойук, олоҥхону толоруу, оһуокай, норуот ырыата, уус-уран ааҕыы, төрүт дорҕоон, национальнай […]
Ааспыт өрөбүлгэ Олоҥхо театрын туруоруутугар «Хардааччы Бэргэн” испэктээккэ сылдьан, олус улахан дуоһуйууну, астыныыны ыллым. Өтөрүнэн буолбатах өрө көтөҕүллүүгэ уйдаран, санаабын үллэстэ охсорго тиэтэйдим. Бастатан туран, испэктээк элбэх киһи үлэтэ буолара биллэр. Тыыннаах доҕуһуолтан саҕалаан, уота-күөһэ, декорацията — барыта олус табыллыбыт, ымпыгар-чымпыгар тиийэ толкуйдаммыт, сцена кыаҕа толору туһаныллыбыт. Дьиэ-уот ис бараана, айылҕа көстүүтэ диэн суох, оонньуу — […]
Биһиги мындыр омукпут. Дойдуга дьалхааннаах кэмнэр тирээтэхтэринэ, былааһы үөҕэ-этэ дуу, аахса-атааннаһа дуу сылдьыбакка, духуобунас өттүн өрө тутар үгэстээхпит. Аҕа дойду сэриитин да сылларыгар ырыа-тойук тохтооботоҕо. 1943 с. “Ньургун Боотур” музыкальнай драманы толору саалаҕа сүүс төгүл көрдөрөннөр, онтон киирбит үбү тааҥка оҥоруутугар ыыппыттара. Оттон 90-с сыллар урусхалын, ыһыллыытын-тоҕуллуутун сахалар улахан сүтүгэ, ыарыыта, охсуута суох судургутук аһарбыппыт. […]
Олоҥхо декадатын түмүктүүр тэрээһиҥҥэ Олоҥхо институтун сүрүннүүр научнай үлэһитэ Юрий Борисов бастыҥнарга наҕараадаларын туттарда. —Бу аахсыйаны СӨ Национальнай бибилэтиэкэтэ, М.К. Аммосов аатынан Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет, Олоҥхо чинчийэр-научнай института, Олоҥхо тыйаатыра кыттыһан оҥордубут. Барыта 30 улуустан 7 тыһыынчаттан тахса киһи диктаны суруйда. Тиэкиһэ Ойуунускай “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхотуттан кэрчик этэ. Аан бастакытын икки тылынан ыытылынна: нууччалыы уонна сахалыы. […]
Өлүөнэ өрүһүнэн устан кэлбит өбүгэлэрбит аара хайаларга ойуулаабыттара-бичийбиттэрэ, үтүмэн сыллар тухары суураллыбакка, ааспыт кэм кэрэхсэбиллээх кэрэһиттэрэ, кистэлэҥнээх кэпсээннэрэ буолан тураллар. Ол уонча үйэ анараа өттүгэр соһону (охра) кырааска оҥостон уруһуйдаабыт дьон сыдьааннара – аныгы сахалар – билигин аны сыыппара көмөтүнэн куйаар ситимигэр хатыламмат хартыыналарын үйэтитэллэр. Онтукалара эмиэ сүппэккэ-симэлийбэккэ, быдан дьылларга хараллан хаалыаҕа диэн эрэнэбит… […]
Кулун тутар 21 күнүгэр С.Зверев-Кыыл Уола аатынан Үҥкүү национальнай тыйаатырын оркестра Улан-Удэ П.И. Чайковскай аатынан Усукуустуба кэллиэһин кэнсиэртиир саалатыгар «Олоҥхо дойдутун матыыба» диэн бэртээхэй киэһэни бэлэхтээтэ. Норуот үстүрүмүөннэригэр идэтийбит оркестр саха композитордара К.Герасимов, В.Ксенофонтов, Н.Берестов, В.Зырянов айымньыларынан турбут этнобалеттан сюиталары уонна быһа тардыылары толоруута дьикти эйгэни үөскэттэ. Саха мелодистарын ырыаларын доҕуһуолун Н. Петров, В. Ноенохов […]
Олоҥхо XVI ыһыаҕа буолара 100-кэ тиийбэт хонук хаалбыт! Онон сибээстээн бэлэмнэнии үлэтэ күүскэ бара турар. Кулун тутар 14-17 күннэригэр Өймөкөөн улууһун Томторугар уонна Уус Ньааратыгар өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-методическай кэмпириэнсийэ ыытылынна. 16 улуустан, Дьокуускай куораттан барыта 200 киһи кэлэн барда, 850 киһи маастар кылаастарга, кэпсэтиилэргэ кытынна. Улуустартан кэлбит дэлэгээссийэлэр ыһыах тэрээһинигэр көмөлөһөргө бэлэмнэрин биллэрдилэр. Таатта улууһуттан 18 […]
Кулун тутар 10-11 күннэригэр тойукка туойуллубут тоҕус томтордоох Чурапчыга былыргы дьыллар быралыйар быраман мындааларыттан, урукку дьыллар охсуһуулаах улаҕа өттүлэриттэн тиийэн-тиксэн кэлбит, уос номоҕо буолбут улуу Олоҥхобут дьоро күннэрэ буолан аастылар. Олоҥхо бу дьоро күннэрин олоҥхону толорооччу Яна Ньургусова уонна кини уһуйааччыта Никандр Прокопьевич Тимофеев бэлэхтээтилэр. Саас-сааһынан кэпсээтэххэ, кинилэр култуура улуустааҕы салалтатын иһинэн үлэлиир Олоҥхо киинин ыҥырыытынан Дьокуускайтан кэлэн ыалдьыттаатылар. […]
Уус Алдан улууһун Өлтөх нэһилиэгэр “Куйуур олоҥхото” өрөспүүбүлүкэтээҕи күөн күрэс буолан ааста. Биллэр олоҥхоһут, ССРС суруйааччыларын сойууһун чилиэнэ Дмитрий Михайлович Говоров-Олоҥхоһут Миитэрэй төрөөбүтэ 175 сылыгар ананна. “Куйуур олоҥхотугар” Мэҥэ Хаҥалас, Нам, Үөһээ Бүлүү, Таатта, Уус Алдан, Амма, Бүлүү улуустарыттан олоҥхоһут 7 бастыҥ ыччата түмсэн, оллоонноон олорон, өбүгэлэрин хаанын уһугуннаран, ыллаан-туойан, кэпсээн-ипсээн, дьону сэргэхситтилэр, олоҥхобут аны […]
Кэбээйигэ СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, энтузиаст фольклорист Савелий Николаевич Тимофеев-Ыллык «Чэй, эрэ!» диэн фольклорнай ансаамбылы тэрийэн үлэлэтэр. Онно Кэбээйи оскуолатыни IV «а» кылааһын үөрэнээччилэрэ (сал. С.С. Кривошапкина) маҥнайгы кылаастан сылдьаллар. Норуот ырыатын толороллор, былыргылыы чабырҕаҕы этэллэр, Ойуунускай, Алампа курдук классик суруйааччылар хоһооннорун үөрэтэн, өйтөн ааҕаллар, сахалыы үҥкүүлэри толороллор (уус-уран салайааччы В.Н. Лугинова) уонна С.Н. Тимофеев-Ыллык […]
«Удьурҕай Таатта» бөлөх айар-тутар, кэпсиир-ипсиир айана саҕаламмыта 10-тан тахса сыл буолла. Кэлиҥҥи 5 сылга «Олоҥхо суолунан айан» бырайыакка (сал. Акулина Егасова) кыттыһаммыт, сылдьар ыырбыт көхтөөхтүк кэҥээн биэрдэ. Быйылгы олунньу 10-17 күннэригэр Кэбээйи улууһугар олоҥхо эйгэтигэр үлэлээн кэллибит. Айан барылыгар баар соруктары барытын олоххо киллэрэн кэллибит диир санаа киһини үөрдэр, сүрү күүһүрдэр. Бастатан туран, тиийбит күммүтүгэр, олохтоох […]
Улуустар норуот күүһүнэн олоҥхо испэктээктэри туруор буолбуттара кэрэхсэбиллээх. Намнар Ойуунускай быйылгы төрөөбүтэ 130 сылын көрсө, үс көстүүлээх «Туналҕаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо» музыкальнай драма-олоҥхону туруоран, Намнааҕы М.К. Аммосов аатынан Култуура уонна духуобунай сайдыы дыбарыаһыгар үрдүк таһымнаахтык көрдөрдүлэр. Испэктээк доҕуһуолун Нам улууһун Үөдэйиттэн төрүттээх, саха профессиональнай музыкатыгар улахан кылааттаах, Сергей Зверев-Кыыл Уола үҥкүүлэрин барытын ноталаабыт Василий Зырянов суруйбут. […]
Кулун тутар 14-17 күннэригэр Өймөкөөн улууһугар, Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии үлэ чэрчитинэн, Уус Ньара уонна Томтор нэһилиэктэригэр «Олоҥхо ХVI ыһыаҕа Өймөкөөҥҥө: Айыы санаа айана» өрөспүүбүлүкэтээҕи научнай-методическай кэмпириэнсийэ буолан ааста. Барыта 16 улуустан уонна Дьокуускай куораттан 900-чэкэ киһи кэлэн кытынна. Сарсыардаттан ыалдьыттар, тэрийээччилэр, олохтоохтор Томтор орто оскуолатыгар лыык курдук муһуннулар. Спорт саалатыгар уус-уран оҥоһуктар быыстапкалара тэриллибит: манна […]