Покровскай куоракка Хаҥалас улууһун “Олоҥхо ассоциацията” уопсастыбаннай түмсүү сүбэ мунньаҕа «Арчы дьиэтигэр» буолан ааспыта. Улуус дьаһалтатыттан баһылык солбуйааччыта Юрий Никифоров кыттыбыта улахан суолтаны биэрдэ. Мунньаҕы култуура уонна духуобунай сайдыы салалтатын салайааччыта Фекла Варламова «Олоҥхо ассоциацията” түмсүү икки сыллаах үлэтин билиһиннэрииттэн саҕалаата. Түмсүү балай да үлэни ыыппытын бэлиэтээтилэр. Ол кэнниттэн мустубут дьон санааларын эттилэр. Федора Фомина […]
Олоҥхону чинчийиигэ уонна оскуолаҕа үөрэтиигэ анаабыт үөлээннээхпит Нина Игнатьевна Филиппова туһунан кэпсиэхпин баҕарабын. Истипиэндьийээт, аспыраан, ийэ, учуонай Нина Игнатьевна Дьааҥы оройуонугар Верхоянскай куоракка алтынньы 27 күнүгэр 1946 с. сулууспалаах ыалга төрөөбүтэ. Ийэтэ кини букатын кыратыгар өлбүт, онон убайа Сахаардыын аҥаардас аҕа оҕото буолбуттар. Аҕалара Игнатий Васильевич эмиэ үс кыыстаах аҥаардас хаалбыт Ульяна Афанасьевна Слепцованы кытта […]
Хайа да кэмҥэ, ханнык да сиргэ, хайа да дьыалаҕа, туруоруммут соругу олоххо киллэрэргэ, этэргэ дылы, дьөрү салгыны да хамсатан ылбакка, чуумпутук, үгүс саҥата-иҥэтэ суох сылдьан, дьаныардаахтык барытын кэмигэр уонна, кылаабынайа, сөпкө оҥорон, үлэни үмүрүтэн, ситэрэн-хоторон иһэр дьон баар буолаллар. Оннук киһилээх буоллаххына, бу – дьол, бу – табыллыы. Оттон кинини таба көрөн, талан ылан, хамаандаҕа […]
Бу күннэргэ Өймөкөөн улууһугар ыытыллыахтаах Олоҥхо ыһыаҕар үгүс өрүттээх бэлэмнэнии үлэтэ бары хайысханан тэтимнээхтик ыытыллар. Бу туһунан Томтор нэһилиэгин баһылыга Алексей Винокуров маннык сырдатар: — Бүгүҥҥү күҥҥэ Олоҥхо ыһыаҕын түһүлгэтин биэс улахан эбийиэгэр үлэ бара турар. Куйдуһуҥҥа — алтыс биригээдэ, ипподромҥа сэттис биригээдэ үлэлиир. Нэһилиэкпитигэр тупсаҕай оҥоһуулаах балаҕан тутуута түмүктэнэн эрэр. Толору хааччыллыылаах балаҕан кыһыннары […]
Саха фольклористикатыгар саҥа ньыма, ураты чинчийии туһунан Олоҥхону чинчийэр билим үнүстүүтүн үлэһитэ Марианна Сатанар «Сырдат» подкаска кэпсиир. Олоҥхо мифологиятыгар саха мындыр билиитэ, айылҕа сокуоннара көстөр дуо? Олоҥхоҕо архетипическай, эмпирическэй ньымалары туттуу, бэлиэ, символ, код көстүүтэ. Бүдүмүк өй-санаа диэн тугу этэбитий? Биэрии ыытааччыта — Игорь Данилов.
Саха Өрөспүүбүлүкэтин күнүн чэрчитинэн Ф.Потапов аатынан норуот айымньытын дьиэтигэр Амма улууһун уран тарбахтаах маастардарын хамаандалара “Кылтан кынаттанан, сиэлтэн ситимнэнэн” диэн улуустааҕы күрэххэ күөн көрүстүлэр. Бэлиэтээн эттэххэ, бу күрэх эһиил улууспутугар ыытыллыахтаах Олоҥхо ыһыаҕар бэлэмнэнии тэрээһин быһыытынан буолла. Күөн күрэс үөрүүлээх аһыллыытыгар эҕэрдэ тылын улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы, улуустааҕы Олоҥхо ассоциациятын салайааччыта Нюргуяна Илларионова тириэртэ. […]
Олоҥхо тыйаатырын артыыһа, олоҥхоһут Василина Баланова-Кэрэмэс Лыҥкыр төрөөбүт күнүн көрсө, бар дьонун Н.П.Бурнашов-Боодоҕос “Кыыс Дэбилийэ» олоҥхотуттан быһа тардыыны толоруутугар ыҥырар. Буолар сирэ: В.Г. Белинскэй аатынан Кыраайы үөрэтэр бибилэтиэкэ дьиэтэ. Аадырыhа: Фёдор Попов аатынан уул., 18. Күнэ-дьыла: ыам ыйын 3 күнэ. Бириэмэтэ: 16:00 чаастан. Киириитэ: БОСХО. Олоҥхо умсулҕаннаах кэрэ киэhэтигэр, сахабыт тылын сүмэтигэр угуттанан, кэрэ дорҕоон, […]
Чурапчы улууһугар РФ норуодунай артыыһа, СӨ Судаарыстыбаннай сүбэһитэ, геокултуурунай сайдыы үнүстүүтүн генеральнай дириэктэрэ Андрей Борисовы кытта көрсүһүү буолла. Дьаһалга улуус баһылыга Степан Саргыдаев, нэһилиэк баһылыктара, улуус салалталарын начаалынньыктара, тэрилтэ салайааччылара, уопсастыбанньыктар, култуура уонна ускуустуба эйгэтин үлэһиттэрэ кыттыыны ыллылар. Андрей Саввич духуобунас, сиэр-майгы сыаннастарын харыстааһыҥҥа уонна сайыннарыыга аналлаах «ТҮМҮҮ – Төрүт Үгэс Мин Үүнэр Үктэлим» бырайыагы […]
Хотугулуу-Илиҥҥи федеральнай университет “Сырдат” подкаст биэриитэ. Наука хараҕынан олоҥхоһут диэн кими ааттыыбытый? Олоҥхоһут уонна олоҥхону толорооччу туох уратылаахтарый? Ийэ уонна утум олоҥхоһут диэн кимнээҕи этэбитий? Бүтэһик олоҥхоһут, этиитиилээх олоҥхо уонна билиҥҥи кэм олоҥхоһуттарын туһунан билим уонна култуура эйгэтин үлэһиттэрэ санааларын истиҥ. Ыалдьыттар: 1. Василий Васильевич Илларионов, тыл билимин дуоктара, бэрэпиэссэр 2. Айталина Ахметовна Кузьмина, тыл […]
Улуу убайбыт, саха сэбиэскэй литературатын төрүттээччи, бөдөҥ политическай деятель, автономнай өрөспүүбүлүкэни олохтооччу, учуонай, суруйааччы Платон Алексеевич Ойуунускай төрөөбүтэ 130 сылын, итиэннэ Өрөспүүбүлүкэ күнүн көрсө, Таатта улууһугар «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхону нэһилиэктэринэн толордулар. Үс нэһилиэк олоҥхоһуттарын иһиттилэр: Тааттыныскай нэһилиэк олоҥхоһуттарын бөлөҕө (сал. М.В. Тарабукина) Алдан нэһилиэгин олоҥхоһуттарын бөлөҕө (сал. А.Н. Багардынов) Уолба нэһилиэгин олоҥхоһуттарын бөлөҕө (сал. […]
Андрей Борисов Саха Сирин омуктарын өйүн-санаатын, дууһатын чөмчүүгүн күөрэччи тутан, инники күөҥҥэ илдьэн иһэргэ анаммыт курдук… Мин биир идэлээхтэрим алҕаһааннар, кинини Саха Өрөспүүбүлүкэтин баһылыгын сүбэһитин курдук дьоҥҥо-сэргэҕэ билиһиннэрэллэр. Дьиҥинэн, кини, анал балаһыанньа быһыытынан, биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр төрдүс кэрдиискэ тутуллар дуоһунастаах сирэй буолар. Ол иһин Россия тас дойдулары кытта сыһыаннаһыыларыгар, атын эрэгийиэннэри кытта араас өрүттээх хардарыта сибээстэһиилэри […]
«Эдэртэн эйэтин, кырдьаҕастан алгыһын ыл» диэн саха өһүн хоһооно этэринии, настаабынньык-фольклорист, олоҥхону чинчийээччи, бэрэпиэссэр, филологическай билим дуоктара Василий Васильевич Илларионов уонна кини үөрэнээччитэ, Саха Сиригэр геокультурнай сайдыы институтун сүрүн үлэһитэ, уопсастыбаннаһы түмэр «ТҮМҮҮ» бырайыак салайааччыта Сардана Семеновна Брызгалова, научнай-култуурунай экспедицияларын чэрчитинэн, муус устар 20 күнүгэр Дьааҥы улууһун Боронук орто оскуолатын ураһа саалатыгар Дьааҥы Ийэ олоҥхоһута […]
Бу муус устар ый 8-9 күнүгэр Сунтаарга буолбут «Тоҕус оһуордаах түһүлгэҕэ» Кириэс Халдьаайыттан (Томпо) 12 буолан кытынныбыт. Олоҥхо дойдута Сунтаарга сүргэбит көтөҕүллэн, бары үөрэ-көтө айан суолугар туруммуппут. Ыраах айанныыр дьон, саха сиэринэн, Томпоттон тахсар бэлиэттэн саҕалаан, арыылаах алаадьыбытынан сирбитин-уоппутун аһата сырыттыбыт. Сунтаарга олох киэһэ айаннаан кэлбиппит уонна толору хааччыллыылаах интэринээккэ түспүппүт. Сарсыныгар сарсыардаттан ааттаах-сурахтаах Олоҥхо ураһа-дыбарыаһыгар […]
Биһиги Дьааҥыбыт сиригэр ытык ыалдьыттарбытын көрүстүбүт – ХИФУ бэрэпиэссэрэ, наука дуоктара, олоҥхону чинчийбит эпосовед Василий Васильевич Илларионовы итиэннэ СӨ култуураҕа уонна духуобунай сайдыыга министиэристибэтин бырайыактары сүрүннүүр отделын салайааччыта Сардаана Семёновна Брызгалованы. Кинилэр көтөн кэлээт, оройуон дьаһалтатын, улуус култууратын салалтатын үлэһиттэрин кытта көрсөн баран, Верхоянскай куораппытыгар Ийэ олоҥхоһуппут Даарыйа Томская-Чаайка анаммыт пааматынньыкка Дьааҥы дьонун кытта үөрүүлээх […]
Үөрэхтээһиҥҥэ уонна наукаҕа туһуламмыт “Сибиир сөбүлэҥэ” диэн эрэгийиэннэр икки ардыларынааҕы ассоциация иһинэн тэриллибит Координационнай сэбиэт оробуочай бөлөҕө Сибиир уонна Уһук Илин норуоттар тылларыгар анаммыт мунньаҕа буолан ааста. Бу мунньахха Бурятия, Тыва, Алтаай, Хакасия өрөспүүбүлүкэтин бэрэстэбиитэллэрэ, уһуйааччылара, учуонайдара кыттыыны ыллылар. Биһигиттэн Ил Түмэн үөрэххэ, наукаҕа, уопсастыбаннай тэрилтэлэр дьыалаларыгар сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Феодосия Габышева Саха Сиригэр төрөөбүт […]
Мукучуга «Дайан» сынньалаҥ киинигэр А.Д. Макарова аатынан Култуура уонна ускуустуба кэллиэһин төрдүс кууруһун устудьуона Сергей Гаврильев П.А. Ойуунускай төрөөбүтэ 130 сылынан, «Дьулуруйар Ньургун Боотур» олоҥхо тутулугар олоҕуран, оскуола оҕолоругар театральнай күрэх көрүҥүнэн «Олоҥхо ойуута» диэн отчуоттуур туруоруутун астына көрдүбүт. Маныаха кыттыыны ыллылар: Н.П. Егоров аатынан Мастаах, И.Е. Левин аатынан Танара орто оскуолаларын, Мукучутааҕы гимназия үөрэнээччилэрэ, «Дэриэбинэчээн» тыйаатыр […]
Тыва Өрөспүүбүлүкэтин Национальнай бибилэтиэкэтэ А.С. Пушкин аатын сүгэр. Бу бибилэтиэкэ пуондата “Мэҥэ тойук” кинигэнэн хаҥаата. «Мэҥэ тойук» диэн кыргыыс, алтаай, баскыыр, тыбаа норуоттарын эпостарын сахалыы тылбааһын хомуурунньуга буолар. Ил Түмэн бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков түмэн оҥорбута. Кини “Аан дойду норуоттарын эпостара” норуоттар икки ардыларынааҕы ассоциация вице-президенэ уонна Олоҥхо 10 сылын тэрийэр национальнай кэмитиэт бэрэссэдээтэлэ […]
Олоҥхону тилиннэриигэ, тарҕатыыга, сайыннарыыга сүҥкэн кылааттаах норуот дьокутаата, Ил Түмэн Бэрэссэдээтэлин бастакы солбуйааччы Александр Жирков «Олоҥхо энциклопедиятын» бэлэмнээһин уонна таһаарыы боппуруоһугар сүбэ мунньаҕы тэрийэн ыытта. Бырайыак саха норуотун эпическэй култууратын пааматынньыктарын уонна сүрүн өйдөбүллэрин ситимниир ыйынньыгы киэҥ эйгэҕэ таһаарар сыаллаах-соруктаах. Аныгы эпосоведение ситиһиилэрин күөнүгэр олоҥхоҕо дириҥ интэриэһи үөскэтиэхтээх ХИФУ Олоҥхону чинчийэр научнай институтун дириэктэрэ, таһаарыы […]
Биир дойдулаахпыт, ССРС, Саха АССР норуодунай артыыһа, Саха АССР ускуустубатын үтүөлээх деятелэ, бастакынан олоҥхону тыйаатырга сыһыарбыт режиссер, 1957 сыллаахха Москва куоракка “Ньургун Боотур” опера-олоҥхону туруорбут Василий Васильевич Местников быйыл төрөөбүтэ 115 сыла. Онон ситимнээн мэҥэлэр норуот күүһүнэн “Олоҕу уруйдуур олоҥхо тыыннаах тойуга” испэктээк үрдүк таһымнаахтык туруоран көрдөрдүлэр. Майа сэлиэнньэтигэр уонна улууспутугар айымньылаахтык үлэлии-хамсыы сылдьар уус-уран […]
Сунтаар улууһун Күүкэй оскуолатын учууталлара дойдуга Учуутал уонна настаабынньык, улууспутугар Төрөөбүт тыл сылларынан “Күннээх Күүкэй” диэн хоһоон ааҕааччылар бөлөхтөрүн тэриммиппит. Көҕүлүүр салайааччыбытынан саха тылын уонна литературатын уопуттаах учуутала Ангелина Петровна Евсеева буолар. Тыл сүмэтэ, кэрэтэ, хомоҕойо түмүллүбүт “Ийэ тыл” көҥүл түмсүү таҥан таһаарбыт “Хомуһуннаах тоҕус хоһоонуттан” талан ылан, өйтөн ааҕан, номнуо иккис күрэспитигэр бириистээх миэстэҕэ […]